Shloka 13
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
(हृष्पन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये । आत्मानमनुशोचामि ममैष हृदि संस्थित: ।।) सुख और दुःखका चक्र घूमता रहता है। मैं सुखमें हर्षसे फूल उठता हूँ और दु:खमें खिन्न हो जाता हूँ। ऐसी अवस्थामें पड़े हुए अपने-आपके लिये मुझे निरन्तर शोक होता है। यह शोक मेरे हृदयमें डेरा डाले बैठा है ।। ब्राह्मण उवाच पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः । उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु,ब्राह्मणने कहा--राजन्! देखो, इस संसारमें उत्तम, मध्यम और अधम सभी प्राणी भिन्न-भिन्न कर्मोंमें आसक्त हो दुःखसे ग्रस्त हो रहे हैं
hṛṣyantam avasīdantaṃ sukhaduḥkhaviparyaye | ātmānam anuśocāmi mamaiṣa hṛdi saṃsthitaḥ ||
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—రాజా! చూడు; ఈ లోకంలో ఉత్తములు, మధ్యములు, అధములు—అందరూ తమ తమ కర్మలలో ఆసక్తులై, అన్ని విధాలా దుఃఖంతో కలుషితులై ఉన్నారు.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Emotional dependence on the alternating cycle of pleasure and pain produces continual inner grief; recognizing this pattern is a step toward steadiness and detachment.
A brāhmaṇa speaker reflects introspectively on his own mind: he becomes elated in happiness and depressed in sorrow, and he confesses that this recurring lament has settled in his heart.