Shloka 18
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः । शुभं कर्म निराकारो वीतरागस्तथैव च
āryatā nāma bhūtānāṃ yaḥ karoti prayatnataḥ | śubhaṃ karma nirākāro vītarāgas tathaiva ca ||
భీష్ముడు పలికెను—తనను తాను ప్రదర్శించుకోకుండా, ప్రయత్నపూర్వకంగా ప్రాణుల హితార్థం శుభకర్మలను నిరంతరం చేయుచు, ఆసక్తిరహితుడై ఉండే వానిలోని ఆ ఉత్తమ భావాచరణమే ‘ఆర్యత’. ఈ ఆర్యత వైరాగ్యముచేత లభించును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True nobility (āryatā) is not birth or status but a cultivated inner disposition: doing good for all beings with steady effort, without seeking recognition, and with freedom from attachment. Detachment is presented as the condition that makes such pure beneficence possible.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira about virtues and right conduct. Here he defines ‘āryatā’ as unostentatious, attachment-free beneficence toward living beings.