Shloka 23
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसड्विनाम् । परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रिया इव
catuṣpāt-pakṣikīṭānāṁ prāṇināṁ sneha-saḍvinām | paraloka-gati-sthānāṁ muni-yajña-kriyā iva ||
భీష్ముడు అన్నాడు—నాలుగు కాళ్ల జంతువులు, పక్షులు, కీటకాలు మొదలైన ప్రాణుల్లో కూడా పిల్లలపై గాఢమైన స్నేహం ఉంటుంది. కానీ ఆ స్నేహానికి బంధింపబడిన వారు పిల్లలను రక్షించి పెంచినా, పరలోకగతిని దృష్టిలో పెట్టుకొని యజ్ఞాది కర్మలు చేసే మునులకు లభించే ఫలంలా వారికి ఫలం లభించదు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Natural affection for one’s offspring exists even among animals and insects, but mere attachment-driven care does not automatically generate spiritual merit for the afterlife; intentional dharmic discipline—exemplified by sages’ sacrificial and prescribed acts—bears fruit in the next world.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira by contrasting instinctive, attachment-based parental behavior in creatures with the deliberate, merit-producing religious practices of sages aimed at the soul’s post-mortem destiny.