Shloka 15
कपोती-विलापः स्वर्गसंयोगश्च
The Dove’s Lament and Celestial Reunion
Devanagari script
स वै क्षारकमादाय द्विजान् हत्वा वने सदा | चकार विक्रयं तेषां पतज्ञानां जनाधिप,नरेश्वर! वह प्रतिदिन जाल लेकर वनमें जाता और बहुत-से पक्षियोंको मारकर उन्हें बाजारमें बेंच दिया करता था
Transliteration
sa vai kṣārakam ādāya dvijān hatvā vane sadā | cakāra vikrayaṃ teṣāṃ patagjñānāṃ janādhipa, nareśvara ||
Translation
భీష్ముడు పలికెను—హే జనాధిపా! అతడు వల (జాలం) తీసుకొని నిత్యం అడవికి వెళ్లి అనేక పక్షులను చంపి, ఆ పక్షులను అమ్మి జీవనం సాగించేవాడు.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
क्षारकम्a net/snare (hunting implement)
क्षारकम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षारक
FormNeuter, Accusative, Singular
आदायhaving taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ + दा
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
द्विजान्birds (lit. twice-born)
द्विजान्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Accusative, Plural
हत्वाhaving killed
हत्वा:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Locative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
चकारdid/made
चकार:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
विक्रयम्sale/selling
विक्रयम्:
Karma
TypeNoun
Rootविक्रय
FormMasculine, Accusative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Plural
पतगानाम्of the birds
पतगानाम्:
TypeNoun
Rootपतग
FormMasculine, Genitive, Plural
जनाधिपO ruler of people
जनाधिप:
TypeNoun
Rootजनाधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaJ
janādhipa (the king addressed, likely Yudhishthira in context)N
nareśvara (the king addressed)F
forest (vana)B
bird-snare/net (kṣāraka)B
birds (dvija/pataga)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes