Shloka 92
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
Devanagari script
भीष्म उवाच एवमुक््त्वा निववृते मातड्र: कौशिकं तदा । विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धि: श्वजाघनीम्
Translation
భీష్ముడు అన్నాడు—యుధిష్ఠిరా! ఇలా చెప్పి మాతంగ శ్వపచుడు ఆ సమయంలో కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు)ను ఆపే ప్రయత్నం మానేశాడు. కానీ విశ్వామిత్రుడు తీసుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు; అందువల్ల కుక్క జఘనిని (జాంఘ మాంసాన్ని) తీసుకెళ్లాడు.
Word by Word
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
FormAbsolutive (Gerund), क्त्वा
निववृतेdesisted/withdrew
निववृते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPerfect, 3rd, Singular, Atmanepada, नि
मातङ्गःMatanga (the outcaste/Chandala sage)
मातङ्गः:
Karta
TypeNoun
Rootमातङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
कौशिकम्Kaushika (Vishvamitra)
कौशिकम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौशिक
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
विश्वामित्रःVishvamitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
जहारtook away/seized
जहार:
TypeVerb
Rootहृ
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कृतबुद्धिःhaving resolved/with firm decision
कृतबुद्धिः:
TypeAdjective
Rootकृतबुद्धि
FormMasculine, Nominative, Singular
श्वजाघनीम्a dog's thigh (meat)
श्वजाघनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्वजाघनी
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes