Shloka 56
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् । अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम् | दन्ताश्न परिमृज्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते,“सूखा वैर न करे तथा दोनों बाँहोंसे तैरकर नदीके पार न जाय। यह निरर्थक और आयुनाशक कर्म है। यह कुत्तेके द्वारा गायका सींग चबाने-जैसा कार्य है, जिससे उसके दाँत भी रगड़ उठते हैं और रस भी नहीं मिलता है
na śuṣkavairaṁ kurvīta bāhubhyāṁ na nadīṁ taret | anarthakam anāyuṣyaṁ goviṣāṇasya bhakṣaṇam | dantāśnaḥ parimṛjyante rasaś cāpi na labhyate |
భీష్ముడు పలికెను—నిష్ఫలమైన వైరం పెంచకూడదు; కేవలం చేతుల బలంతో ఈదుతూ నదిని దాటాలని ప్రయత్నించకూడదు. అటువంటి శ్రమ వ్యర్థమూ, ఆయుష్షును క్షీణింపజేసేదీ—కుక్క ఆవు కొమ్మును నమిలినట్లే; పళ్లు రాపడతాయి గాని రుచి గానీ పోషణ గానీ లభించదు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not engage in ‘dry’ or purposeless enmity, and do not undertake self-harming efforts that cannot yield real benefit. Futile hostility and reckless exertion only wear one down, like chewing a cow’s horn—pain without nourishment.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and wise conduct after the war. Here he uses vivid analogies to discourage pointless grudges and unproductive, damaging actions.