Shloka 44
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
'जो विश्वासपात्र नहीं है, उसपर कभी विश्वास न करे, परंतु जो विश्वासपात्र है, उसपर भी अधिक विश्वास न करे; क्योंकि अधिक विश्वाससे भय उत्पन्न होता है अतः बिना जाँचे बूझे किसीपर भी विश्वास न करे ।।
aviśvāsapātre na kadācit viśvaset, viśvāsapātre 'pi cāti-viśvāsaṁ na kuryāt; ati-viśvāsād bhayaṁ jāyate, tasmād ajñātvā na kasyacid viśvāsaṁ kuryāt. viśvāsayitvā tu paraṁ tattvabhūtena hetunā, athāsya praharet kāle kiñcid vicalite pade.
భీష్ముడు అన్నాడు—నమ్మలేనివానిపై నమ్మకం పెట్టకూడదు; నమ్మదగినవానిపైనా అతిగా నమ్మకూడదు. అతినమ్మకమే భయాన్ని, ప్రమాదాన్ని తెస్తుంది; కాబట్టి పరీక్షించకుండా ఎవ్వరినీ నమ్మకూడదు. తరువాత నిజమని తోచే ఏదో కారణంతో ముందుగా అతని మనసులో విశ్వాసం కలిగించి, సమయం వచ్చినప్పుడు—అతని అడుగు కాస్తైనా జారిన వేళ—అప్పుడే ప్రహారం చేయాలి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Exercise discernment in trust: do not trust the untrustworthy, and do not become careless even with the trustworthy. Over-trust creates vulnerability; therefore, trust should follow examination and understanding.
In Bhishma’s instruction on dharma and polity in the Shanti Parva, he warns about the risks of misplaced or excessive trust and describes a common tactic of adversaries: first gaining confidence with plausible reasons and then exploiting a moment of weakness.