Shloka 6
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
Devanagari script
रुतज्ञा सर्वभूतानां यथा वै जीवजीवक: । सर्वज्ञा सर्वतत्त्वज्ञा तिर्यग्योनिं गतापि सा
Translation
ఆ పక్షి ‘జీవజీవక’ అనే విశేష పక్షిలా సమస్త ప్రాణుల భాషను గ్రహించగలిగేది; తిర్యగ్యోనిలో జన్మించినప్పటికీ అది సర్వజ్ఞురాలు, సమస్త తత్త్వాలను తెలిసినదిగా ఉండేది.
Word by Word
रुतज्ञाknower of sounds/cries (speech)
रुतज्ञा:
Karta
TypeAdjective
Rootरुतज्ञ (रुत + ज्ञ)
FormFeminine, Nominative, Singular
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
जीवजीवकःJīvajīvaka (a particular bird)
जीवजीवकः:
Karta
TypeNoun
Rootजीवजीवक
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वज्ञाall-knowing
सर्वज्ञा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ
FormFeminine, Nominative, Singular
सर्वतत्त्वज्ञाknower of all principles/realities
सर्वतत्त्वज्ञा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वतत्त्वज्ञ (सर्वतत्त्व + ज्ञ)
FormFeminine, Nominative, Singular
तिर्यग्योनिम्animal birth; non-human womb/species
तिर्यग्योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootतिर्यग्योनि
FormFeminine, Accusative, Singular
गताgone; having attained
गता:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
अपिeven; although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सः/सा/तत्)
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes