Shloka 14

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

Devanagari script

अन्यो धर्म: समर्थानामापत्स्वन्यक्षु भारत । प्राकुकोशात्‌ प्राप्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मादू गरीयसी,भारत! सार्म्थ्यशाली पुरुषोंका धर्म दूसरा है और आपत्तिग्रस्त मनुष्योंका दूसरा। अतः पहले कोशसंग्रह कर लेनेपर राजाके लिये धर्मपालनका अवसर प्राप्त होता है; क्योंकि जीवन-निर्वाहका साधन प्राप्त करना धर्मसे भी बड़ा है

Transliteration

anyo dharmaḥ samarthānām āpatsu anyakṣu bhārata | prāk kośāt prāpyate dharmo vṛttir dharmād garīyasī bhārata ||

Translation

భీష్ముడు అన్నాడు—ఓ భారతా! సామర్థ్యవంతుల ధర్మం ఒకటి, ఆపదలో ఉన్నవారి ధర్మం మరొకటి. అందుచేత ముందుగా ఖజానాను స్థిరపరచుకున్న తరువాతనే రాజుకు ధర్మాన్ని నిలబెట్టే అవకాశం కలుగుతుంది; ఎందుకంటే ఆపదకాలంలో జీవనోపాధి సాధనం ధర్మం కంటే కూడా ప్రాధాన్యం పొందుతుంది.

Word by Word

• {'anyaḥ': 'other, different', 'dharmaḥ': 'duty

• moral law', 'samarthānām': 'of the capable/competent (persons)', 'āpatsu': 'in calamities, in times of distress', 'anyakṣu': 'different (rules) in other (conditions)

• i.e., dharma varies by circumstance', 'bhārata': 'O Bharata (address to Yudhiṣṭhira)', 'prāk': 'first, beforehand', 'kośāt / kośa': 'treasury

• stored resources', 'prāpyate': 'is obtained, is attained, becomes available', 'vṛttiḥ': 'livelihood

• practical sustenance', 'dharmāt': 'than dharma

• from dharma (ablative of comparison)', 'garīyasī': 'heavier, weightier, more important'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Bharata (Yudhiṣṭhira)