Shloka 4
Ānṛśaṃsya, Amātya-Guṇa, and Reconciliatory Counsel (आनृशंस्य–अमात्यगुण–संधि-उपदेशः)
Devanagari script
मुनिर्वाच उपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसे । प्रकृत्या ह्युपपन्नो$सि बुद्धया वा बहुदर्शन:,मुनिने कहा--राजकुमार! तुम जैसा कहते हो, वैसे ही गुणोंसे सम्पन्न भी हो। तुम धार्मिक स्वभावसे युक्त हो और अपनी बुद्धिके द्वारा बहुत कुछ देखने तथा समझनेकी शक्ति रखते हो
Translation
ముని పలికెను— “ఓ క్షత్రియకుమారా! నీవు చెప్పినట్లే నీవు ఆ గుణాలతో సముపేతుడవు. స్వభావతః ధర్మనిష్ఠుడవు; బుద్ధిచేత బహుదర్శి—అనేక విషయాలను చూడగలిగి గ్రహించగలవు.”
Word by Word
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
उपपन्नःendowed, possessed (of)
उपपन्नः:
TypeAdjective
Rootउपपन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एतेनwith this; by this (means/quality)
एतेन:
Karana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
क्षत्रियO kshatriya
क्षत्रिय:
TypeNoun (vocative use)
Rootक्षत्रिय
FormMasculine, Vocative, Singular
भाषसेyou speak
भाषसे:
TypeVerb
Rootभाष्
FormPresent, Indicative, Second, Singular, Atmanepada
प्रकृत्याby nature
प्रकृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Instrumental, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
उपपन्नःendowed, possessed
उपपन्नः:
TypeAdjective
Rootउपपन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Indicative, Second, Singular, Parasmaipada
बुद्धयाby (your) intellect
बुद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
बहुदर्शनःone of much insight/vision
बहुदर्शनः:
TypeAdjective
Rootबहुदर्शन
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes