Shloka 8
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
Devanagari script
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् । मम हार्था: सुबहवो नष्टा: स्वप्न इवागता:,जिनके सुखका आधार धन है, अर्थात् जो धनसे ही सुख मानते हैं, उन मनुष्योंके लिये मैं निरन्तर शोक करता हूँ; क्योंकि मेरे पास धन बहुत था, परंतु वह सब सपनेमें मिली हुई सम्पत्तिकी तरह नष्ट हो गया
Translation
సుఖానికి ఆధారం ధనమే అని—ధనాన్నే సుఖంగా భావించే వారిని నేను నిరంతరం అనుశోచిస్తున్నాను; ఎందుకంటే నా వద్ద కూడా అపార ధనం ఉండేది, కాని అది స్వప్నంలో లభించిన సంపదలా అంతా నశించిపోయింది.
Word by Word
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
अर्थ-आश्रयम्having wealth as its support
अर्थ-आश्रयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअर्थाश्रय
FormNeuter, Accusative, Singular
येषाम्of whom
येषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अनुशोचामिI lament (for)
अनुशोचामि:
TypeVerb
Rootशुच्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
तान्those (people)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
ममof me / my
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
अर्थाःwealths / riches
अर्थाः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
सु-बहवःvery many
सु-बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
नष्टाःlost / destroyed
नष्टाः:
TypeVerb
Rootनश्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वप्न
FormMasculine, Locative, Singular
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आगताःcome / obtained
आगताः:
TypeVerb
Rootआ-गम्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past active participle usage)
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes