Shloka 10
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
विरमेच्छुष्कवैरेभ्य: कण्ठायासांश्व वर्जयेत् । यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वन:,पुरंदर! सूखे वैरसे अलग रहे, कण्ठको पीड़ा देनेवाले वाद-विवादको त्याग दे। जैसे व्याध अपने कार्यमें सावधानीके साथ संलग्न हो पक्षियोंको फँसानेके लिये उन्हींके समान बोली बोलता है और मौका पाकर उन पक्षियोंको वशमें कर लेता है, उसी प्रकार उद्योगशील राजा धीरे-धीरे शत्रुओंको वशमें कर ले। तत्पश्चात् उन्हें मार डाले
bhīṣma uvāca | viramec chuṣkavairebhyaḥ kaṇṭhāyāsāṃś ca varjayet | yathā vaitaṃsiko yukto dvijānāṃ sadṛśasvanaḥ purandara |
భీష్ముడు పలికెను— ఓ పురందరా! ఫలంలేని శుష్క వైరాలను విడిచిపెట్టు; కంఠాన్ని అలసటపెట్టే వాదవివాదాలను వర్జించు. పక్షులను పట్టే వేటగాడు తన పనిలో జాగ్రత్తగా ఉండి, పక్షులే పలికినట్లే స్వరాన్ని అనుకరించి, సరైన వేళ వాటిని వశం చేసుకునే విధంగా— పరిశ్రమగల రాజు కూడా క్రమంగా శత్రువులను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకోవాలి।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not waste energy on fruitless hostility or loud, exhausting quarrels; instead, act with disciplined strategy—patiently and intelligently gaining control over adversaries rather than engaging in empty contention.
In Bhishma’s instruction on kingship and policy, he addresses the listener as ‘Purandara’ and uses the simile of a bird-catcher who imitates birds’ calls to lure and capture them, illustrating how a king should methodically subdue enemies through calculated means.