Shloka 18
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
यह द्रुपदकुमारी कृष्णा अपने पुत्रोंके मारे जानेसे अत्यन्त दीन हो गयी है। इस बेचारीके भाई-बन्धु भी मार डाले गये। यह हमलोंगोंके प्रिय और हितमें सदा लगी रहती है। मैं जब-जब इसकी ओर देखता हूँ तब-तब मेरे मनमें अधिक-से-अधिक पीड़ा होने लगती है।। इदमन्यत् तु भगवन् यत् त्वां वक्ष्यामि नारद | मन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुः:खेन योजित:,भगवन् नारद! यह दूसरी बात जो मैं आपसे बता रहा हूँ और भी दु:ख देनेवाली है। मेरी माता कुन्तीने कर्णके जन्मका रहस्य छिपाकर मुझे बड़े भारी दुःखमें डाल दिया है
yudhiṣṭhira uvāca | iyam drupadakumārī kṛṣṇā putrāṇāṃ nidhane nātīva dīnā jātā | asyāś ca bhrātṛ-bandhavā api nihātāḥ | eṣā asmākaṃ priyā hitaiṣiṇī ca sadā | yāvad yāvad enam paśyāmi tāvat tāvad mama manasi bhūyo-bhūyaḥ pīḍā vardhate || idam anyat tu bhagavan yat tvāṃ vakṣyāmi nārada | mantra-saṃvaraṇenāsmi kuntyā duḥkhena yojitaḥ ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ద్రుపదకుమార్తె కృష్ణ (ద్రౌపది) తన కుమారుల వధచేత పూర్తిగా కుంగిపోయింది; ఆమె సోదరులు, బంధువులు కూడా హతులయ్యారు. అయినా ఆమె ఎల్లప్పుడూ మా ప్రియహితాలలోనే నిమగ్నమై ఉంటుంది. నేను ఆమెను చూసినప్పుడల్లా నా మనసులో మరింత వేదన పెరుగుతుంది. ఇంకా, భగవన్ నారదా! మరో విషయం ఉంది—ఇది మరింత దుఃఖకరం: కర్ణుని జన్మరహస్యాన్ని దాచిన నా తల్లి కుంతి నన్ను గాఢమైన శోకబంధంలో బంధించింది।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of war’s aftermath: true dharma includes compassionate attention to the suffering of innocents (Draupadī) and honest reckoning with the consequences of secrecy within family bonds (Kuntī’s concealment about Karṇa), which deepens moral anguish and complicates responsibility.
In the opening of Śānti Parva, Yudhiṣṭhira speaks to the sage Nārada, describing his acute pain on seeing Draupadī devastated by the deaths of her sons and kin, and then adds a further sorrow: Kuntī’s long-hidden revelation about Karṇa’s birth, which intensifies his grief and guilt after the war.