Shloka 673
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
त्वं गति: सहितैवीरिे: पाण्डवैदविपदां वर | “मनुष्योंमें श्रेष्ठ केशव! ये राजा अन्धे और बूढ़े हैं तथा इनके सभी पुत्र मारे गये हैं। अब समस्त वीर पाण्डवोंके साथ तुम्हीं इनके आश्रयदाता हो”
tvaṃ gatiḥ sahitaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ dvipadāṃ vara | manuṣyeṣu śreṣṭha keśava ime rājānaḥ andhāḥ vṛddhāś ca teṣāṃ sarve putrā hatāḥ | adhunā samastaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ saha tvam eva eṣām āśrayadātā ||
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“మనుష్యుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కేశవా! వీర పాండవులతో కలిసి నీవే ఈ రాజులకు ఆశ్రయమూ అంతిమ గమ్యమూ. వీరు అంధులు, వృద్ధులు; వీరి కుమారులందరూ హతులయ్యారు. ఇక పాండవులతో కూడి నీవే వీరికి రక్షకుడిగా, శరణదాతగా నిలవాలి.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after victory, dharma requires care for the defeated and the vulnerable—especially the aged and bereaved. Leadership is shown not only in battle but in granting protection, shelter, and stability to those left helpless by war.
Vaiśampāyana describes an appeal to Kṛṣṇa (Keśava): many kings are now blind and old, their sons having been killed in the war. Therefore Kṛṣṇa, together with the Pāṇḍavas, is urged to become their support and protector in the war’s aftermath.