Mahabharata 9.57.61 — Shalya Parva, Adhyaya 57, Shloka 61

Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57

Devanagari script

प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे । भरतवंशका वह श्रेष्ठ वीर हाथमें गदा लेकर युद्धस्थलमें भीमसेनका मस्तक कुचल डालनेके लिये उनकी ओर दौड़ा ।। ६० ह || स महात्मा महात्मानं भीम॑ भीमपराक्रम:

Transliteration

pramathiṣyann iva śiro bhīmasenasya saṁyuge | bharatavaṁśakaḥ sa vai śreṣṭho vīraḥ hastamāṁ gadāṁ gṛhītvā yuddhasthale bhīmasenasya mastakaṁ kucalituṁ tadābhimukhaṁ drutam adhāvat || sa mahātmā mahātmānaṁ bhīmaṁ bhīmaparākramaḥ ||

Translation

సంజయుడు పలికెను—యుద్ధంలో భీమసేనుని శిరస్సును నలిపివేయబోతున్నట్లుగా, భరతవంశంలోని ఆ శ్రేష్ఠ వీరుడు గదను పట్టుకొని రణభూమిలో భీముని వైపు పరుగెత్తెను, అతని మస్తకాన్ని చూర్ణం చేయాలని ఉద్దేశించి. ఆ మహాత్ముడు, భయంకర పరాక్రమశాలి యోధుడు, మహాత్మ భీముని మీదికి దూసుకొచ్చెను.

Word by Word

• प्रमथिष्यन्: about to crush
• प्रमथिष्यन्: Karta
• Type: Verb
• Root: प्र-मथ्
• Form: future active participle (śatṛ), Masculine, Nominative, Singular

• इव: as if
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• शिरः: head
• शिरः: Karma
• Type: Noun
• Root: शिरस्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• भीमसेनस्य: of Bhīmasena
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• संयुगे: in battle
• संयुगे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: संयुग
• Form: Masculine, Locative, Singular

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• महात्मानम्: the great-souled one (object)
• महात्मानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• भीमम्: Bhīma
• भीमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भीम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• भीमपराक्रमः: of terrible prowess
• भीमपराक्रमः: Karta
• Type: Adjective
• Root: भीम-पराक्रम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• संजय (Sañjaya)
• भीमसेन / भीम (Bhīmasena/Bhīma)
• गदा (mace)
• युद्धस्थल (battlefield)
• भरतवंश (Bharata lineage)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the kṣatriya ideal of unwavering resolve and valor in battle, while implicitly revealing the moral cost of war: greatness (mahātmā) is shown through courage and commitment to one’s role, even when the immediate intent is lethal.

What is happening in the narrative?

Sañjaya describes a foremost Bharata-line warrior seizing a mace and charging at Bhīma, seemingly determined to crush Bhīma’s head—setting the tone for a fierce close-combat encounter centered on mace-fighting.