Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

अभ्यषिज्चन्‌ कुमार वै सम्प्रहृषषशट दिवौकस: । सेनापतिं महात्मानमसुराणां भयंकरम्‌,रुद्रर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभु: । महापराक्रमी इन्द्र और विष्णु, सूर्य और चन्द्रमा, धाता और विधाता, वायु और अग्नि, पूषा, भग, अर्यमा, अंश, विवस्वान्‌ू, मित्र और वरुणके साथ बुद्धिमान्‌ रुद्रदेव, एकादश रुद्रणण, आठ वसु, बारह आदित्य और दोनों अश्विनीकुमार--ये सब-के-सब प्रभावशाली कुमार कार्तिकेयको घेरकर खड़े हुए नरेश्वर! हर्षसे उत्फुल्ल देवता पवित्र एवं दिव्य जलवाली सातों सरस्वती नदियोंके जलसे भरे हुए, दिव्य सामग्रियोंसे सम्पन्न, सुवर्णमय कलशोंद्वारा असुर-भयंकर महामनस्वीकुमार कार्तिकेयका सेनापतिके पदपर अभिषेक करने लगे

vaiśampāyana uvāca | abhyasiñcan kumāraṃ vai samprahṛṣṭā divaukasaḥ | senāpatiṃ mahātmānam asurāṇāṃ bhayaṅkaram | rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ |

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆనందంతో పరిపూర్ణులైన దేవతలు దివ్యయువకుడైన కుమార కార్త్తికేయుని అభిషేకించి, ఆ మహాత్మ ప్రభువును దేవసేనాధిపతిగా స్థాపించారు; అతడు అసురులకు భయంకరుడు. రుద్రులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, జంట అశ్వినీకుమారులతో పరివృతుడై అతడు ప్రకాశమాన మహిమతో నిలిచెను; దానవబలాన్ని అణచుటకు దేవతలు అతనిని నాయకత్వపదవిలో అభిషేకించారు.

अभ्यषिञ्चन्they anointed
अभ्यषिञ्चन्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-षिच्
FormImperfect (Lan), 3, Plural, Parasmaipada
कुमारम्the prince (Kumāra/Kārttikeya)
कुमारम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Accusative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
सम्प्रहृष्टाःdelighted, overjoyed
सम्प्रहृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-हृष्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle used adjectivally)
दिवौकसःthe dwellers of heaven (gods)
दिवौकसः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवौकस्
FormMasculine, Nominative, Plural
सेनापतिम्as commander-in-chief
सेनापतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेनापति
FormMasculine, Accusative, Singular
महात्मानम्great-souled
महात्मानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
असुराणाम्of the asuras
असुराणाम्:
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Genitive, Plural
भयङ्करम्terrifying
भयङ्करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभयङ्कर
FormMasculine, Accusative, Singular
रुद्रैःby/with the Rudras
रुद्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
वसुभिःby/with the Vasus
वसुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Instrumental, Plural
आदित्यैःby/with the Ādityas
आदित्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
अश्विभ्याम्by/with the two Aśvins
अश्विभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootअश्विन्
FormMasculine, Instrumental, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
वृतःsurrounded
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृ
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
प्रभुःthe lord (Kumāra)
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kumāra (Kārttikeya/Skanda)
D
Devas (Divaukasaḥ)
A
Asuras
R
Rudras
V
Vasus
Ā
Ādityas
A
Aśvinau (Aśvins)

Educational Q&A

Legitimate authority is established through dharmic consecration and collective divine sanction: leadership is not mere power, but a responsibility ritually affirmed for the protection of cosmic order against destructive forces.

The gods joyfully anoint Kumāra Kārttikeya and install him as senāpati (commander-in-chief). He is depicted as surrounded by major divine groups—Rudras, Vasus, Ādityas, and the Aśvins—signaling universal celestial support and his role as a formidable opponent of the Asuras.