Mahabharata 9.45.101 — Shalya Parva, Adhyaya 45, Shloka 101

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

Devanagari script

सुविभक्तशरीराश्व दीप्तिमन्त: स्वलंकृता: । पिड़ाक्षा: शड्कुकर्णाश्न रक्तनासाश्न भारत

Transliteration

suvibhaktaśarīrāśvā dīptimantaḥ svalankṛtāḥ | piḍākṣāḥ śaṅkukarṇāś ca raktanāsāś ca bhārata ||

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను— ఓ భారతా! వారి అశ్వముల శరీరములు సుసమంగా, సుప్రకారంగా విభజింపబడి, ప్రతి అవయవము స్పష్టముగా సుందరముగా కనబడెను. వారు తేజస్సుతో ప్రకాశించుచు, ఉత్తమ అలంకారసామగ్రితో శోభించిరి. వారి నేత్రములు పింగళవర్ణములు, చెవులు శంకువలె, నాసారంధ్రాలు ఎర్రని వర్ణముతో ఉండెను.

Word by Word

• सुविभक्तशरीराश्वाः: those (horses) whose bodies are well-proportioned
• सुविभक्तशरीराश्वाः: Karta
• Type: Noun
• Root: सुविभक्त-शरीर-अश्व
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• दीप्तिमन्तः: radiant, shining
• दीप्तिमन्तः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दीप्तिमन्त्
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• स्वलंकृताः: well-adorned
• स्वलंकृताः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सु-लंकृत
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• पिङ्गाक्षाः: having tawny/brownish eyes
• पिङ्गाक्षाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: पिङ्गल-अक्ष
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• शङ्कुकर्णाः: having cone-like ears
• शङ्कुकर्णाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शङ्कु-कर्ण
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• रक्तनासाः: having red noses/muzzles
• रक्तनासाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: रक्त-नास
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• भारत: O Bharata
• Type: Noun
• Root: भारत
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Bhārata (Janamejaya)
• horses (aśvāḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the epic’s attention to outward signs of strength and readiness—well-formed, radiant, well-adorned horses as markers of royal power and martial preparedness. Ethically, it underscores how resources and discipline are marshaled for war, foreshadowing the gravity of choices made in battle.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana is describing the appearance and distinguishing features of the horses—symmetrical limbs, shining vigor, rich adornment, tawny eyes, conical ears, and reddish nostrils—within the Shalya Parva battle narrative context.