Shloka 49
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
(स्फुरत्प्रभामण्डलमंशुजालै- धर्मात्मनो मद्रविनाशकाले । पुरत्रयप्रोत्सरणे पुरस्ता- न्याहेश्वरं रूपमभूत् तदानीम् ।।
sphuratprabhāmaṇḍalam aṃśujālair dharmātmano madravināśakāle | puratrayaprotsaraṇe purastān nyāheśvaraṃ rūpam abhūt tadānīm || tāṃ sarvaśaktyā prahitāṃ suśaktiṃ yudhiṣṭhireṇāprativāryavīryām | pratigrahāyābhinanarda śalyaḥ samyagghutām agnir ivājyadhārām ||
సంజయుడు పలికెను— శల్యుని సంహారకాలంలో ధర్మాత్ముడు యుధిష్ఠిరుడు జ్వలించే ప్రభామండలంతో, కిరణజాలాన్ని విరజిమ్ముతూ ప్రకాశించాడు; పురాతనంగా త్రిపురవినాశ సమయంలో మహేశ్వరుని రూపం ఎలా ప్రత్యక్షమైందో, అట్లే అప్పుడతని రూపం కనిపించింది. ఆపై యుధిష్ఠిరుడు సమస్త బలంతో ఆ ఉత్తమ శక్తిని విసిరెను—ఆ వీర్యం అప్రతిహతం. దెబ్బను స్వీకరించుటకు శల్యుడు గర్జించాడు; యజ్ఞంలో సమ్యక్ హుతమైన నెయ్యి ధారను గ్రహించుటకు అగ్ని జ్వలించినట్లుగా।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous action in war through sacred imagery: Yudhiṣṭhira’s dharmic resolve shines with a divine-like radiance, while Śalya’s fearless acceptance of the inevitable is likened to sacrificial fire receiving an offering—suggesting that even violent events are interpreted within a moral and cosmic order.
Sañjaya describes Yudhiṣṭhira appearing radiant like Śiva at the time of Tripura’s destruction, then hurling an irresistible Śakti-spear. Śalya roars and braces to receive it, compared to Agni flaring up to take in a properly offered stream of ghee.