Shloka 9
अध्याय ६४ — सभामध्ये क्रोध-निवारणम्
Restraint of wrath in the royal assembly
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च य: । धीरेव कुरुते तस्य कार्याणामनुशासनम् | यो बलादनुशास्तीह सोअमित्रं तेन विन्दति,जिनसे प्रेरित होकर मनुष्य अपने सिरसे पर्वतको विदीर्ण करना चाहता है--अर्थात् पत्थरपर सिर पटककर स्वयं ही अपनेको पीड़ा देता है तथा जिनकी प्रेरणासे मनुष्य सर्पको भी दूध पिलाकर पालता है, उसी सर्वनियन्ताकी बुद्धि समस्त जगत्के कार्योंका अनुशासन करती है। जो बलपूर्वक किसीपर अपना उपदेश लादता है, वह अपने उस व्यवहारके द्वारा उसे अपना शत्रु बना लेता है
bhिनत्ति śirasā śailam ahiṁ bhojayate ca yaḥ | dhīreva kurute tasya kāryāṇām anuśāsanam || yo balād anuśāstīha so 'mitraṁ tena vindati |
దుర్యోధనుడు అన్నాడు—తలతోనే పర్వతాన్ని చీల్చాలని యత్నించేవాడు, పాముకు పాలిచ్చి పెంచేవాడు—ఇలాంటి వాడు తప్పుదారి పట్టించే ప్రేరణతో తనకే హాని చేసుకుంటాడు. అయినా స్థిరమైన, సర్వనియంతృక బుద్ధియే సమస్త కార్యాల క్రమాన్ని నియమిస్తుంది. కానీ ఇక్కడ బలప్రయోగంతో ఇతరులను శాసించేవాడు, అదే ప్రవర్తనతో వారిని తన శత్రువులుగా చేసుకుంటాడు.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
Forceful control and imposed instruction breed hostility; wise governance relies on steadiness and appropriate guidance rather than coercion, since coercion turns the other party into an enemy.
In the Sabha Parva context of political counsel and rivalry, Duryodhana reflects on how people can be driven into harmful actions (like headbutting a mountain or rearing a snake) and concludes that ruling others by sheer force backfires by creating enemies.