Shloka 12
Adhyāya 39: Śiśupāla’s Censure and Bhīma’s Contained Wrath (शिशुपाल-निन्दा तथा भीमक्रोध-निग्रहः)
स्थित: सेनापतिर्यो5हं मन्यध्वं कि तु साम्प्रतम् । युधि तिष्ठाम संनहा समेतान् वृष्णिपाण्डवान्,स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशय: । “राजाओ! केशी दैत्यका वध करनेवाले अनन्त-पराक्रमी भगवान् श्रीकृष्णकी मेरे द्वारा जो पूजा की गयी है, उसे आपलोगोंमेंसे जो सहन न कर सकें, उन सब बलवानोंके मस्तकपर मैंने यह पैर रख दिया। मैंने खूब सोच-समझकर यह बात कही है। जो इसका उत्तर देना चाहे, वह सामने आ जाय। मेरे द्वारा वह वधके योग्य होगा; इसमें संशय नहीं है 'भूमिपालो! मैं सबका सेनापति बनकर खड़ा हूँ। अब तुमलोग किस चिन्तामें पड़े हो। आओ, हम सब लोग युद्धके लिये सुसज्जित हो पाण्डवों और यादवोंकी सम्मिलित सेनाका सामना करनेके लिये डट जाये
sthitaḥ senāpatir yo 'haṃ manyadhvaṃ kiṃ tu sāmpratam | yudhi tiṣṭhāma saṃnahā sametān vṛṣṇipāṇḍavān, sa eva hi mayā vadhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
“భూపాలులారా! నేను మీ సేనాపతిగా నిలిచియున్నాను; మరి ఇప్పుడు మీరు ఏం ఆలోచిస్తున్నారు? రండి, మనమందరం ఆయుధసన్నద్ధులై యుద్ధంలో నిలిచి, వృష్ణులు మరియు పాండవుల సంయుక్త సేనను ఎదుర్కొందాం. నా ఎదుట నిలిచేవాడే నా చేత వధయోగ్యుడు—ఇందులో సందేహం లేదు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the martial ethic of decisive leadership and readiness for battle, while also implicitly warning how prideful certainty (“no doubt”) can accelerate conflict and harden positions against reconciliation.
The speaker (as narrated by Vaiśampāyana) presents a commander’s challenge: he urges his side to stop hesitating, to arm themselves, and to confront the combined forces of the Vṛṣṇis and Pāṇḍavas, declaring that the opponent who faces him will be slain.