Shloka 12
Kṛṣṇasya Khāṇḍavaprasthāt Dvārakā-prayāṇaḥ | Krishna’s Departure for Dvārakā
Devanagari script
स कृत्वा सर्वकार्याणि प्रतस्थे तस्थुषां वर: | उपेत्य स यदुश्रेष्ठो बाह्मुकक्षाद् विनिर्गत:,प्रतिष्ठित पुरुषोंमें श्रेष्ठ यदुप्रवर श्रीकृष्ण यात्राकालोचित सब कार्य पूर्ण करके प्रस्थित हुए और भीतरसे चलकर बाहरी ड्योढ़ीको पार करते हुए राजभवनसे बाहर निकले
Translation
ప్రతిష్ఠితులలో శ్రేష్ఠుడైన యదుప్రవరుడు శ్రీకృష్ణుడు ప్రయాణకాలానికి తగిన సమస్త కార్యాలను పూర్తిచేసి బయలుదేరాడు; అంతఃపురం నుండి నడిచి బయటి ద్వారమండపాన్ని దాటి రాజభవనం వెలుపలికి వచ్చాడు.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
सर्वकार्याणिall tasks/duties
सर्वकार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वकार्य
FormNeuter, Accusative, Plural
प्रतस्थेset out / departed
प्रतस्थे:
TypeVerb
Rootप्रस्था (प्र + स्था)
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
तस्थुषाम्of those standing (present)
तस्थुषाम्:
TypeVerb
Rootस्था
Formलिट्-कृदन्त (perfect participial base: तस्थुष्), Masculine/Neuter (genitive plural form), Genitive, Plural
वरःthe best/excellent one
वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
उपेत्यhaving approached / having come to
उपेत्य:
TypeVerb
Rootउप + इ
Formक्त्वा/ल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
यदुश्रेष्ठःthe best of the Yadus
यदुश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootयदुश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
बाह्मुकक्षात्from the outer antechamber/threshold
बाह्मुकक्षात्:
Apadana
TypeNoun
Rootबाह्मुकक्ष
FormMasculine, Ablative, Singular
विनिर्गतःgone out / emerged
विनिर्गतः:
TypeVerb
Rootवि + निर् + गम्
Formक्त (past passive participle, used actively), Masculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes