Shloka 463
यदि स्वयं वज्रधरोडस्य गोप्ता तथापि याता पितृराजवेश्मनि । युद्धस्थलमें उस नागके ऐसा कहनेपर सूतपुत्र कर्णने उससे पूछा--“पहले यह तो बताओ कि ऐसा भयानक रूप धारण करनेवाले तुम हो कौन?” तब नागने कहा--'अर्जुनने मेरा अपराध किया है। मेरी माताका उनके द्वारा वध होनेके कारण मेरा उनसे वैर हो गया है। तुम मुझे नाग समझो। यदि साक्षात् वज्रधारी इन्द्र भी अर्जुनकी रक्षाके लिये आ जायाँ तो भी आज अर्जुनको यमलोकमें जाना ही पड़ेगा"
yadi svayaṁ vajradharo ’sya goptā tathāpi yātā pitṛrāja-veśmani |
సంజయుడు అన్నాడు—“వజ్రధారి ఇంద్రుడు స్వయంగా అర్జునుని రక్షించడానికి వచ్చినా, ఈ రోజు అర్జునుడు పితృరాజుడైన యముని ధామానికి వెళ్లక తప్పదు.” ఆ మాట విని సూతపుత్రుడు కర్ణుడు ఆ నాగుణ్ని అడిగాడు—“ముందుగా చెప్పు, ఇంత భయంకర రూపం ధరించిన నీవెవరు?” అప్పుడు నాగుడు అన్నాడు—“అర్జునుడు నాకు అపరాధం చేశాడు. నా తల్లిని అతడు వధించినందున అతనిపై నాకు వైరం పుట్టింది. నన్ను నాగుడిగా తెలుసుకో. సాక్షాత్తు వజ్రధారి ఇంద్రుడే అర్జునుని రక్షించడానికి వచ్చినా, ఈ రోజు అర్జునుడు యమలోకానికి వెళ్లక తప్పదు.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the perceived inevitability of consequences once hatred and vengeance harden into a vow: even divine protection is declared powerless against what the speaker frames as destined retribution. Ethically, it warns how personal grievance can masquerade as ‘certainty’ or ‘justice’ in war.
In the Karṇa Parva battle context, a Nāga (serpent-being) proclaims that Arjuna is bound for Yama’s abode that very day, asserting that not even Indra’s direct protection can prevent it. This follows the Nāga’s enmity toward Arjuna and sets a tone of impending lethal intent.