Shloka 43
अभिमन्यु-परिवेष्टनम्
Encirclement and Counterassault of Abhimanyu
भृशं विप्रहतां दृष्टवा स्कन्देनेवासुरीं चमूम् । त्वदीयास्तव पुत्राश्न॒ वीक्षमाणा दिशो दश,जैसे कार्तिकेयने असुरोंकी सेनाको नष्ट-भ्रष्ट कर दिया था, उसी प्रकार एकमात्र सुभद्राकुमार अभिमन्युने अपने तीखे बाणोंद्वारा समस्त कौरव-सेनाको अत्यन्त छिलन्न-भिन्न कर डाला है; यह देखकर आपके पुत्र और सैनिक भयभीत हो दसों दिशाओंकी ओर देखने लगे। उनके मुख सूख गये थे, नेत्र चंचल हो उठे थे, सारे अंगोंमें पसीना हो आया था और उनके रोंगटे खड़े हो गये थे। अब वे भागनेमें उत्साह दिखाने लगे। शत्रुओंको जीतनेके लिये उनके मनमें तनिक भी उत्साह नहीं रह गया था
sañjaya uvāca | bhṛśaṁ viprahatāṁ dṛṣṭvā skandenevāsurīṁ camūm | tvadīyās tava putrāś ca vīkṣamāṇā diśo daśa ||
సంజయుడు పలికెను—స్కందుడు అసురసేనను ఘోరంగా నాశనం చేసినట్లే, ఆ సేన పూర్తిగా చీలిపోయినదిగా చూచి నీవారు—నీ కుమారులతో సహా—పది దిక్కుల వైపు తేరిపార చూచిరి. భయంతో కుంగిపోయి వారి స్థైర్యమూ విజయాశయూ చెదిరిపోయెను; ధర్మయుద్ధంలో నిలకడకు బదులు వారి మనస్సు పలాయనమునకే మొగ్గెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear and loss of inner steadiness can collapse an army’s resolve: when courage and dharma-based determination fail, the mind turns to escape rather than to disciplined action.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces, seeing their ranks devastated (likened to Skanda’s crushing of an Asura host), become panic-stricken and look in all directions, their will to fight ebbing.