Shloka 48
Cakravyūha-saṃkalpaḥ, Saṃśaptaka-āhvānaṃ, Saubhadra-vikrīḍitam
Drona Parva, Adhyāya 32
Devanagari script
ताड्यमानाः क्षितिं जम्मुर्मुक्तकेशा: शरार्दिता: । हाथी, घोड़े तथा रथपर आरूढ़ होकर युद्ध करनेवाले बहुत-से योद्धा अर्जुनके सहस्तरों बाणसमूहोंसे आहत एवं पीड़ित हो बाल खोले हुए पृथ्वीपर गिर पड़े ।। केचिदार्तस्वनं चक्रु्विनेशुरपरे पुन:
Transliteration
sañjaya uvāca | tāḍyamānāḥ kṣitiṃ jagmur muktakeśāḥ śarārditāḥ | kecid ārta-svanaṃ cakruḥ vinaśur apare punaḥ ||
Translation
బాణాలతో ఆహతులై బాధపడుతూ, జుట్టు విరబూసిన స్థితిలో అనేక యోధులు నేలపై పడిపోయిరి. కొందరు ఆర్తనాదములు చేసిరి; మరికొందరు మళ్లీ అక్కడికక్కడే ప్రాణాలు విడిచిరి।
Word by Word
ताड्यमानाःbeing struck / being beaten
ताड्यमानाः:
Karta
TypeAdjective
Rootताड् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Plural, शानच् (वर्तमान-कर्तरि/कर्मणि प्रयोगे प्रायः कर्मणि), passive sense
क्षितिम्the earth/ground
क्षितिम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षिति (स्त्री)
FormFeminine, Accusative, Singular
जग्मुःwent / fell (to)
जग्मुः:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
मुक्तकेशाःwith loosened hair
मुक्तकेशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुक्तकेश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
शरार्दिताःpierced/afflicted by arrows
शरार्दिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootशरार्दित (प्रातिपदिक; from शर + आर्दित)
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
केचित्some (of them)
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
आर्तस्वनम्a cry of distress
आर्तस्वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootआर्तस्वन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
चक्रुःmade/uttered
चक्रुः:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
विनेशुःperished / were destroyed
विनेशुः:
Karta
TypeVerb
Rootवि + नश् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
अपरेothers
अपरे:
Karta
TypePronoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पुनःagain / moreover
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaA
ArjunaW
warriors (yodhāḥ)A
arrows (śara)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes