Shloka 32
Cakravyūha-saṃkalpaḥ, Saṃśaptaka-āhvānaṃ, Saubhadra-vikrīḍitam
Drona Parva, Adhyāya 32
तथैव रथिनं नाग: क्षरन् गिरिरिवारुजन्,भरतनन्दन! दोनों ओरकी सेनाएँ अत्यन्त आहत होकर खूनसे लथपथ हो एक- दूसरीकी ओर देख रही थीं, इतनेहीमें सूर्यदेव अस्ताचलको जा पहुँचे। फिर तो वे दोनों ही धीरे-धीरे अपने-अपने शिविरकी ओर चल दीं ।। इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि द्वादशदिवसावहारे द्वात्रिंशोड्थ्याय: इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत संशप्तकवधपर्वमें बारहवें दिनके युद्धमें सेनाका युद्धसें विरत हो अपने शिविरको प्रस्थानविषयक बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
sañjaya uvāca | tathaiva rathinaṃ nāgaḥ kṣaran girir ivārujan | bharatanandana! ubhayataḥ senā atyantam āhatāḥ śoṇitena liptāḥ parasparaṃ nirīkṣamāṇāḥ tiṣṭhanti sma | etasminn eva sūryadevo 'stācalaṃ jagāma | tataḥ te ubhe śanaiḥ śanaiḥ svāni svāni śibirāṇi prati jagmatuḥ ||
సంజయుడు పలికెను—భరతనందనా! అలాగే ఆ మహారథుడు, మనుష్యులలో గజరాజువలె, రక్తము చిందించుచు పర్వతము నుండి ప్రవహించే ధారలవలె ఉగ్రంగా రణమాడెను. ఇరుపక్షాల సేనలు తీవ్రంగా గాయపడి రక్తముతో తడిసి, ఒకరినొకరు ఎదురెదురుగా చూచుచు నిలిచెను. అంతలో సూర్యుడు అస్తాచలమునకు చేరెను. ఆపై రెండు పక్షాలూ మెల్లమెల్లగా తమ తమ శిబిరముల వైపు వెనుదిరిగెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid extreme violence, the epic repeatedly marks limits and order: the day’s end (sunset) functions as a boundary that compels cessation, reminding that warfare is governed—however imperfectly—by time, discipline, and the recognition of human exhaustion and mortality.
After intense fighting that leaves both armies badly wounded and blood-soaked, they face each other in a grim pause. As the sun sets, the battle for the day ends, and both sides withdraw slowly to their respective camps.