Shloka 22
Droṇa-parva Adhyāya 29 — Arjuna’s defeat of Vṛṣaka–Acalā and the neutralization of Śakuni’s māyā
अयुध्यमानस्तुरगान् संयन्तास्मीति चानघ । इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि,उस समय अर्जुनके मनमें बड़ा क्लेश हुआ। उन्होंने भगवान् श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--“अनघ! आपने तो प्रतिज्ञा की है कि मैं युद्ध न करके घोड़ोंको काबूमें रखूँगा-- केवल सारथिका काम करूँगा; किंतु कमलनयन! आप वैसी बात कहकर भी अपनी प्रतिज्ञाका पालन नहीं कर रहे हैं। यदि मैं संकटमें पड़ जाता अथवा अस्त्रका निवारण करनेमें असमर्थ हो जाता तो उस समय आपका ऐसा करना उचित होता। जब मैं युद्धके लिये तैयार खड़ा हूँ, तब आपको ऐसा नहीं करना चाहिये
ayudhyamānas turagān saṁyantāsmīti cānagha | ity uktvā puṇḍarīkākṣa pratijñāṁ svāṁ na rakṣasi ||
సంజయుడు అన్నాడు—హృదయంలో బాధతో అర్జునుడు శ్రీకృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు—“అనఘా! ‘నేను యుద్ధం చేయను; కేవలం గుర్రాలను అదుపులో ఉంచి సారథిగా ఉంటాను’ అని మీరు ప్రకటించారు. కానీ పుండరీకాక్షా! అలా చెప్పి కూడా మీ ప్రతిజ్ఞను మీరు కాపాడటం లేదు. నేను ఘోర అపాయంలో పడితే గానీ, శత్రువస్త్రాలను నివారించలేని స్థితిలో ఉంటే గానీ, మీ జోక్యం సముచితం; కానీ నేను యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచినప్పుడు మీరు ఇలా చేయకూడదు.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of a pratijñā (solemn vow): even a righteous goal should not casually override one’s pledged restraint. It also frames a moral boundary for intervention—help is justified in extreme necessity, but unnecessary overreach can appear as a breach of integrity.
In the midst of battle, Arjuna feels anguish and addresses Kṛṣṇa, reminding him of his earlier promise to remain only the charioteer who controls the horses and not to fight. Arjuna criticizes Kṛṣṇa for acting in a way that seems to violate that vow, conceding that such action would be appropriate only if Arjuna were helpless or in grave danger.