Shloka 49
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तमच्युतम् भारत! उस समय सत्यपराक्रमी सात्यकि द्रोण, कर्ण और कृपाचार्यके बीचमें होकर रथके मार्गोंपर विचर रहे थे। उन्हें उस अवस्थामें महात्मा श्रीकृष्ण और अर्जुनने देखा और 'साधु-साधु” कहकर सात्यकिकी भूरि-भूरि प्रशंसा की। वे युद्धमें अविचलभावसे डटे रहकर समस्त विरोधियोंके दिव्यास्त्रोंका निवारण कर रहे थे || ४७-४८ $ ।। अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ,तदनन्तर श्रीकृष्ण और अर्जुन शत्रुसेनापर टूट पड़े। उस समय अर्जुनने श्रीकृष्णसे कहा--'केशव! देखिये, यह मधुवंशशिरोमणि सात्यकि आचार्यकी रक्षा करनेवाले मुख्य महारथियोंके बीचमें खेल रहा है
sañjaya uvāca |
divyāny astrāṇi sarveṣāṃ yudhi nighnantam acyutam |
bhārata! tadā satyaparākramaḥ sātyakiḥ droṇa-karṇa-kṛpācārya-madhye ratha-mārgān anu vicaran dṛśyate sma |
taṃ tathāvasthaṃ mahātmā śrīkṛṣṇo ’rjunaś ca dadṛśatuḥ, “sādhu sādhu” iti uktvā sātyakeḥ bhūri-bhūri praśaṃsāṃ cakratuḥ |
sa yuddhe ’vicala-bhāvena sthitvā sarva-virodhināṃ divyāstrāṇāṃ nivāraṇaṃ karoti sma |
abhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksena-dhanañjayau |
(arjuna uvāca) “keśava! paśya, ayaṃ madhuvaṃśa-śiromaṇiḥ sātyakir ācārya-rakṣakānāṃ mukhya-mahārathīnāṃ madhye krīḍati iva” ||
సంజయుడు పలికెను—ఓ భారతా! ఆ సమయంలో సత్యపరాక్రముడైన సాత్యకి ద్రోణుడు, కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు వీరి మధ్యగా రణభూమి రథమార్గాలలో సంచరిస్తూ ఉన్నాడు. ఆ స్థితిలో మహాత్ములు శ్రీకృష్ణుడు మరియు అర్జునుడు అతనిని చూచి “సాధు! సాధు!” అని పలుకుతూ సాత్యకిని పునఃపునః ప్రశంసించారు. అతడు యుద్ధంలో అచలభావంతో నిలిచి, ప్రత్యర్థులందరి దివ్యాస్త్రాలను నిరోధిస్తూ ఉన్నాడు. అనంతరం విష్వక్సేనుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మరియు ధనంజయుడు (అర్జునుడు) శత్రుసేనపై దూకిరి. అప్పుడు అర్జునుడు కృష్ణునితో—“కేశవా! చూడు, మధువంశశిరోమణి సాత్యకి ఆచార్యుని రథాన్ని కాపాడే ప్రధాన మహారథుల మధ్యనే ఆడుకుంటున్నట్లుగా సంచరిస్తున్నాడు” అని అన్నాడు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage elevates steadfastness (avicala-bhāva) and disciplined power: Sātyaki does not merely attack, he neutralizes opponents’ divine weapons, showing controlled courage and protective intent. It also models ethical recognition—Kṛṣṇa and Arjuna openly honor merit even amid chaos.
Sañjaya describes Sātyaki moving through the battlefield between major Kaurava champions (Droṇa, Karṇa, Kṛpa), successfully countering their forces and weapons. Seeing this, Kṛṣṇa and Arjuna praise him, then themselves rush the enemy army; Arjuna points out Sātyaki’s seemingly effortless prowess among the chief defenders of Droṇa.