Mahabharata 7.191.263 — Drona Parva, Adhyaya 191, Shloka 263

Devanagari script

प्रहसन्‌ विशिखांस्तीक्ष्णानुद्यम्य परमास्त्रवित्‌ । 'सात्वत वीर! आजका यह युद्ध ही क्रोध और लोभके सिवा दूसरा क्या है?” उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता सात्यकिने हँसते हुए तीखे बाणोंको ऊपर उठाकर वहाँ पूर्वोक्त बातें करनेवाले दुर्योधनको इस प्रकार उत्तर दिया--

Transliteration

sañjaya uvāca |

prahasan viśikhāṁs tīkṣṇān udyamya paramāstravit |

“sātvata vīra! ājakaṁ idaṁ yuddhaṁ hi krodha-lobhake sivā dūsarā kyā hai?”

uttamāstrāṇāṁ jñātā sātyakir hasate hue tīkṣṇa bāṇoṁ ko ūpar uṭhākar tatra pūrvokta-vākya-kartāraṁ duryodhanaṁ evam uttaram dadau —

Translation

సంజయుడు పలికెను—పరమాస్త్రవేత్త సాత్యకి నవ్వుతూ పదునైన బాణాలను పైకెత్తి, ఇప్పుడే ఆ మాటలు పలికిన దుర్యోధనునికి ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను—“సాత్వతవీరా! నేటి ఈ యుద్ధం క్రోధం, లోభం తప్ప మరేమిటి?”

Word by Word

• प्रहसन्: laughing, smiling
• प्रहसन्: Karta
• Type: Verb
• Root: प्र-हस् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• विशिखान्: arrows
• विशिखान्: Karma
• Type: Noun
• Root: विशिख (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• तीक्ष्णान्: sharp
• तीक्ष्णान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• उद्यम्य: having raised / lifting up
• उद्यम्य: Karta
• Type: Verb
• Root: उद्-यम् (धातु)
• Form: ल्यप् (क्त्वान्त अव्ययभाव), पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)

• परमास्त्रवित्: knower of the supreme weapons
• परमास्त्रवित्: Karta
• Type: Noun
• Root: परमास्त्रविद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Sātyaki
• Duryodhana
• arrows (viśikhā/bāṇa)
• astra (divine/special weapons)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames a moral critique of war: it can be driven by inner vices like anger and greed, and a righteous warrior must answer such claims by clarifying motive, duty, and the ethical stakes of the conflict.

What is happening in the narrative?

Sañjaya narrates that Sātyaki, smiling and readying his sharp arrows, responds to Duryodhana’s prior statement about the battle being fueled by anger and greed, setting up Sātyaki’s rebuttal and the ensuing confrontation.