Shloka 45
द्रोणस्य कर्म तद् दृष्टवा कोपदुःखसमन्वित: । शशाप रथिनां मध्ये धृष्टदुम्नो महामना:,विराट, द्रुपद, केकय, चेदि, मत्स्य और पांचाल योद्धाओं तथा राजा द्रुपदके तीनों वीर पौत्रोंके मारे जानेपर द्रोणाचार्यका वह कर्म देखकर क्रोध और दुःखसे भरे हुए महामनस्वी धष्टद्युम्नने रथियोंके बीचमें इस प्रकार शपथ खायी
sañjaya uvāca | droṇasya karma tad dṛṣṭvā kopaduḥkhasamanvitaḥ | śaśāpa rathināṃ madhye dhṛṣṭadyumno mahāmanāḥ |
సంజయుడు పలికెను—ద్రోణుని ఆ కార్యాన్ని చూచి క్రోధదుఃఖాలతో నిండిన మహాత్మ ధృష్టద్యుమ్నుడు రథికుల మధ్య శాపసదృశమైన ఘోర ప్రతిజ్ఞను ప్రకటించెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how witnessing a devastating act in war can ignite anger and grief, leading to a binding vow of retaliation. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: even within kṣatriya-dharma, perceived excess or cruelty can trigger cycles of vengeance that deepen collective suffering.
Sañjaya reports that Dhṛṣṭadyumna, after seeing Droṇa’s battlefield deed, becomes consumed by wrath and sorrow and then publicly declares a severe oath/curse among the assembled chariot-warriors—signaling an imminent retaliatory action and a turning point in the conflict’s intensity.