Shloka 38
विकीर्णनन्त्रा विहतैरुत्तमाड्रै: सम्भग्नाड्ा: शिश्यिरे तत्र शूरा: छिन्ना हया: कुज्जराश्नापि भग्ना: संचूर्णिताश्वैव रथा: शिलाभि:,उस समय पत्थरोंकी मारसे आपके शूरवीरोंके मस्तक कुचल गये थे, अंग-भंग हो गये थे, उनकी आँतें बाहर निकलकर बिखर गयी थीं और इस अवस्थामें वे वहाँ पृथ्वीपर पड़े हुए थे। घोड़ोंके टुकड़े-टुकड़े हो गये थे, हाथियोंके सारे अंग कुचल गये थे और रथ चूर-चूर हो गये
vikīrṇanantrā vihatāir uttamāḍraiḥ sambhagnāṅgāḥ śiśyire tatra śūrāḥ | chinnā hayāḥ kuñjarāś cāpi bhagnāḥ sañcūrṇitāś caiva rathāḥ śilābhiḥ ||
సంజయుడు పలికెను—భారీ శిలల దెబ్బలకు వీరుల తలలు నలిగిపోయి, అవయవాలు విరిగి, పేగులు బయటికి వచ్చి చెల్లాచెదురయ్యాయి; ఆ స్థితిలోనే వారు భూమిపై పడి ఉన్నారు. గుర్రాలు ముక్కలయ్యాయి, ఏనుగులు నలిగి వికలమయ్యాయి, రథాలు శిలలతో చూర్ణమై ఖండఖండాలయ్యాయి.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grave human and material cost of war: heroism on the battlefield is inseparable from devastation. Ethically, it functions as a stark reminder that violence—however justified within kṣatriya duty—produces suffering that cannot be romanticized.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the aftermath of a fierce assault in which huge stones/boulders have struck the troops. Warriors lie broken with entrails scattered; horses are severed, elephants crushed, and chariots shattered.