Adhyaya 180
Chapter Arc: रात्रि-युद्ध की धधकती अराजकता में भीम को पुकार सुनाई देती है—सब सेनाओं के देखते-देखते एक राक्षस-वीर भीम को ग्रसने-सा बढ़ रहा है; दृष्टि अलायुध पर टिकती है। → कौरव-पक्ष की ओर से कर्ण रणभूमि में धृष्टद्युम्न, शिखण्डी और पंचाल महारथियों को तितर-बितर करता है, जबकि दूसरी ओर घटोत्कच और अलायुध का टकराव पर्वत-शिखरों की भाँति गूँजता है। भीम के लिए संकट और सेना के लिए भय एक साथ बढ़ते हैं; सलाह आती है कि कर्ण को छोड़ पहले अलायुध का वध किया जाए। → घटोत्कच और अलायुध का घोर द्वंद्व चरम पर पहुँचता है—वृक्षों, पुष्पित शाखाओं और विविध अस्त्र-शस्त्रों की वर्षा के बीच, बकासुर के विशालकाय भ्राता अलायुध अंततः मारा जाता है; पाण्डव-पंचाल सिंहनाद करते हैं और रणभूमि में शंख-भेरी गूँज उठते हैं। → अलायुध-वध का समाचार देखते ही दुर्योधन सेना सहित अत्यन्त उद्विग्न हो उठता है; पाण्डव-पक्ष का उत्साह बढ़ता है और रात्रि-युद्ध में क्षणिक बढ़त उनके हाथ आती है। → कर्ण अभी भी रण में सक्रिय है और रात्रि-युद्ध की दिशा बदलने को तत्पर—अलायुध के पतन के बाद अगला प्रहार किस पर पड़ेगा, यह अनिश्चितता बनी रहती है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ४८ “लोक हैं।) भीकम (2 अमान अष्टस प्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: दोनों सेनाओंमें परस्पर घोर युद्ध और घटोत्कचके द्वारा अलायुधका वध एवं दुर्योधनका पश्चात्ताप संजय उवाच संदृश्य समरे भीम॑ रक्षसा ग्रस्तमन्तिकात् । वासुदेवो<ब्रवीद् राजन् घटोत्कचमिदं वच:
సంజయుడు పలికెను—రాక్షసుడు ఆలాయుధుని సంహరించి హర్షోల్లాసితుడైన ఘటోత్కచుడు నీ సేన ముందుభాగమున అనేక విధముల యుద్ధనాదములు చేసెను।
Verse 2
पश्य भीम॑ महाबाहो रक्षसा ग्रस्तमाहवे । पश्यतां सर्वसैन्यानां तव चैव महाद्युते,“महातेजस्वी महाबाहु वीर! देखो, युद्धस्थलमें उस राक्षसने सम्पूर्ण सेनाके और तुम्हारे देखते-देखते भीमसेनको वशमें कर लिया है
“మహాబాహో, చూడు—యుద్ధమధ్యమున భీముడు రాక్షసుని పట్టు లో చిక్కిపోయెను. మహాద్యుతీ, సమస్త సేనలు చూస్తుండగా, నీ కళ్లముందే ఆ రాక్షసుడు భీమసేనుని వశపరచుకొనెను.”
Verse 3
स कर्ण त्वं समुत्सृज्य राक्षसेन्द्रमलायुधम् । जहि क्षिप्रं महाबाहो पश्चात् कर्ण वधिष्यसि,“महाबाहो! अतः तुम कर्णको छोड़कर पहले राक्षसराज अलायुधको शीघ्रतापूर्वक मार डालो। पीछे कर्णका वध करना”
“మహాబాహో! కర్ణుని ఇప్పటికి విడిచి, రాక్షసేంద్రుడైన ఆలాయుధుని శీఘ్రముగా సంహరించు; అనంతరం కర్ణుని వధించగలవు.”
Verse 4
स वार्ष्णेयवच: श्रुत्वा कर्णमुत्सज्य वीर्यवान् युयुधे राक्षसेन्द्रेण वकभ्रात्रा घटोत्कच:
వార్ష్ణేయుడైన శ్రీకృష్ణుని వచనము విని పరాక్రమవంతుడైన ఘటోత్కచుడు కర్ణుని విడిచి, వకుని సోదరుడైన రాక్షసేంద్రుడు ఆలాయుధునితో యుద్ధమును ప్రారంభించెను।
Verse 5
तयो: सुतुमुलं युद्ध बभूव निशि रक्षसो: । अलायुधस्य चैवोग्रं हैडिम्बेश्वापि भारत,भरतनन्दन! उस रात्रिके समय अलायुध और हिडिम्बाकुमार घटोत्कच दोनों राक्षसोंमें अत्यन्त भयंकर एवं घमासान युद्ध होने लगा
భారతా! రాత్రివేళ ఆ ఇద్దరు రాక్షసులైన ఆలాయుధుడు మరియు హిడింబా కుమారుడైన ఘటోత్కచుని మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, ఘమాసాన యుద్ధము సంభవించెను।
Verse 6
अलायुधस्य योधांश्व राक्षसान् भीमदर्शनान् । वेगेनापतत: शूरान् प्रगृहीतशरासनान्
సంజయుడు పలికెను—అలాయుధుని రాక్షస యోధులు భయంకర దర్శనములు గలవారు, శూరులు; ధనుస్సు బాణములు సిద్ధముగా పట్టుకొని మహావేగముతో దూసుకొచ్చిరి. అప్పుడు అస్త్రశస్త్రసంపన్నులై క్రోధాగ్నితో మండుచున్న మహారథి యుయుధానుడు, నకులుడు, సహదేవుడు తమ పదునైన శరములతో వారిని చీల్చి పడగొట్టిరి.
Verse 7
आत्तायुथ: सुसंक़्रुद्धों युयुधानो महारथ: । नकुल: सहदेवश्न चिच्छिदुर्निशितै: शरै:
సంజయుడు పలికెను—ఆయుధములు ఎత్తుకొని అత్యంత క్రోధముతో ఉన్న మహారథి యుయుధానుడు, నకులుడు, సహదేవుడు తమ పదునైన శరములతో వారిని చీల్చి పడగొట్టిరి.
Verse 8
सर्वाश्न समरे राजन् किरीटी क्षत्रियर्षभान् । परिचिक्षेप बीभत्सु: सर्वतः प्रकिरन् शरान्,राजन! किरीटधारी अर्जुनने समरांगणमें सब ओर बाणोंकी वर्षा करके कौरवपक्षके समस्त क्षत्रिय-शिरोमणियोंको मार भगाया
సంజయుడు పలికెను—రాజా! సమరమధ్యమున కిరీటధారి బీభత్సు అర్జునుడు అన్ని దిశలలో శరములను చల్లుతూ కౌరవపక్షమున ఉన్న క్షత్రియశ్రేష్ఠులను చెదరగొట్టి తరిమివేశెను.
Verse 9
कर्णश्न समरे राजन व्यद्रावयत पार्थिवान् | धृष्टद्युम्नशिखण्ड्यादीन् पञज्चालानां महारथान्,नरेश्वर! कर्णने भी रणभूमिमें धृष्टद्यम्म और शिखण्डी आदि पांचाल महारथी नरेशोंको दूर भगा दिया
సంజయుడు పలికెను—నరేశ్వరా! సమరమధ్యమున కర్ణుడు రాజులను చెదరగొట్టి తరిమివేశెను; ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండీ మొదలైన పాంచాల మహారథులను కూడా దూరముగా తోలివేశెను.
Verse 10
तान् वध्यमानान् दृष्टवाथ भीमो भीमपराक्रम: । अभ्ययात् त्वरित: कर्ण विशिखान् प्रकिरन् रणे
సంజయుడు పలికెను—వారు వధింపబడుచున్నదాన్ని చూచి భీముడు—భయంకర పరాక్రమశాలి—వెంటనే ముందుకు దూసుకెళ్లి, యుద్ధమధ్యమున కర్ణునిపై శరములను చల్లెను.
Verse 11
उन सबको बाणोंकी मारसे पीड़ित होते देख भयंकर पराक्रमी भीमसेनने युद्धस्थलमें अपने बाणोंकी वर्षा करते हुए वहाँ तुरंत ही कर्णपर आक्रमण किया ।।
సంజయుడు పలికెను—అందరూ బాణాల ఘోర ప్రహారాలతో బాధపడుతున్నారని చూచి, భయంకర పరాక్రమశాలి భీమసేనుడు యుద్ధభూమిని తన శరవర్షంతో నింపుతూ వెంటనే కర్ణునిపై దాడి చేయుటకు దూకెను. ఆపై నకులుడు, సహదేవుడు, మహారథి సాత్యకియు రాక్షస యోధులను సంహరించి, సూతపుత్రుడైన కర్ణుడు నిలిచిన చోటకే చేరిరి.
Verse 12
ते कर्ण योधयामासु: पज्चाला द्रोणमेव तु । अलायुधस्तु संक्रुद्धो घटोत्कचमरिंदमम् । परिघेणातिकायेन ताडयामास मूर्थनि
సంజయుడు పలికెను—ఆ ముగ్గురు యోధులు కర్ణునితో సమరంలో నిమగ్నులయ్యిరి; పాంచాల వీరులు ద్రోణాచార్యునినే ఎదుర్కొనిరి. ఇదివరకే కోపంతో మండిన అలాయుధుడు మహావిశాలమైన పరిఘంతో శత్రుదమనుడైన ఘటోత్కచుని శిరస్సుపై బలంగా కొట్టెను.
Verse 13
स तु तेन प्रहारेण भैमसेनिर्महाबल: । ईषन्मूर्च्छितमात्मानमस्तम्भयत वीर्यवान्,उस प्रहारसे भीमसेनपुत्र घटोत्कचको कुछ मूर्छा आ गयी। परंतु उस महाबली और पराक्रमी वीरने पुन: अपने-आपको सँभाल लिया
సంజయుడు పలికెను—ఆ ప్రహారంతో భీమసేనుని కుమారుడైన మహాబలుడు ఘటోత్కచుడు క్షణమాత్రం తేలికగా మూర్ఛించెను; అయితే పరాక్రమశాలి ఆ వీరుడు వెంటనే తనను తాను స్థిరపరచుకొనెను.
Verse 14
ततो दीप्ताग्निसंकाशां शतघण्टामलंकृताम् | चिक्षेप तस्मै समरे गदां काड्चनभूषिताम्
సంజయుడు పలికెను—ఆపై ఘటోత్కచుడు సమరరంగంలో జ్వలితాగ్నివలె ప్రకాశించే, శతఘంటలతో అలంకరించబడిన, స్వర్ణాభరణాలతో ముస్తాబైన తన గదను అతనిపై విసిరెను.
Verse 15
सा हयांश्ष रथं चास्य सारथिं च महास्वना । चूर्णयामास वेगेन विसृष्टा भीमकर्मणा
సంజయుడు పలికెను—భయంకర కర్మలు చేసే ఆ రాక్షసుడు మహావేగంతో విసిరిన, ఘోరధ్వని చేసే ఆ గద అలాయుధుని రథాన్ని, సారథిని, గుర్రాలను చూర్ణం చేసెను.
Verse 16
स भग्नहयचक्राक्षाद् विशीर्णध्वजकूबरात् । उत्पपात रथात् तूर्ण मायामास्थाय राक्षसीम्
గుర్రాలు, చక్రాలు, అక్షం విరిగిపోయి, ధ్వజం యోకము చెల్లాచెదురైన ఆ రథం నుండి అలాయుధుడు రాక్షసీ మాయను ఆశ్రయించి తక్షణమే పైకి దూకి లేచాడు.
Verse 17
स समास्थाय मायां तु ववर्ष रुधिरं बहु । विद्युद्वधिभ्राजितं चासीत् तुमुलाभ्राकुलं नभ:,उसने मायाका आश्रय लेकर बहुत रक्तकी वर्षा की। उस समय आकाशमें भयंकर मेघोंकी घटा घिर आयी थी और बिजली चमक रही थी
అతడు మాయను ఆశ్రయించి విపరీతంగా రక్తవర్షం కురిపించాడు. ఆ వేళ ఆకాశం ఘోరమైన మేఘసమూహాలతో నిండిపోయి, మెరుపులు మెరుస్తున్నాయి.
Verse 18
ततो वज्जनिपाताश्ष साशनिस्तनयित्नव: । महांक्षट्चटाशब्दस्तत्रासीच्च महाहवे,तत्पश्चात् उस महासमरमें वज्भरपात, मेघगर्जनाके साथ विद्युतकी गड़गड़ाहट तथा महान् चट-चट शब्द होने लगे
ఆపై ఆ మహాసమరంలో వజ్రపాతంలాంటి ఘోషలు, మెరుపులతో కూడిన ఉరుములు వినిపించాయి; అక్కడ భయంకరమైన ‘చట్-చట్’ అనే చిటచిటలాడే శబ్దం కూడా ఉద్భవించింది.
Verse 19
तां प्रेक्ष्य महतीं मायां राक्षसो राक्षसस्य च । ऊर्ध्वमुत्पत्य हैडिम्बिस्तां मायां माययावधीत्
రాక్షసుడు సృష్టించిన ఆ మహత్తర మాయను చూసి, హిడింబి కుమారుడైన రాక్షసజాతి ఘటోత్కచుడు పైకి ఎగిరి, తన మాయతో ఆ మాయను నాశనం చేశాడు.
Verse 20
सो5भिवीक्ष्य हतां मायां मायावी माययैव हि । अभ्मवर्ष सुतुमुलं विससर्ज घटोत्कचे,अपनी मायाको मायासे ही नष्ट हुई देखकर मायावी अलायुध घटोत्कचपर पत्थरोंकी भयंकर वर्षा करने लगा
తన మాయ మాయ ద్వారానే నాశనమైందని చూసి, మాయావి అలాయుధుడు ఘటోత్కచుడిపై భయంకరమైన రాళ్ల వర్షాన్ని కురిపించాడు.
Verse 21
किंतु पराक्रमी घटोत्कचने बाणोंकी वृष्टि करके उस भयंकर प्रस्तरवर्षाका उन-उन दिशाओंमें ही विध्वंस कर दिया। वह अद्भुत-सा कार्य हुआ
సంజయుడు పలికెను—కానీ పరాక్రమవంతుడైన ఘటోత్కచుడు బాణవర్షం కురిపించి, ఏ ఏ దిశల నుండి ఆ భయంకర శిలావర్షం వచ్చిందో, ఆ దిశలలోనే దానిని చిదిమివేశాడు. అది ఆశ్చర్యకరమైన కార్యమై నిలిచింది.
Verse 22
ततो नानाप्रहरणैरन्योन्यमभिवर्षताम् । आयसै: परिघै: शूलैर्गदामुसलमुद्गरै:
అప్పుడు, ఓ భారతా! వారు ఒకరిపై ఒకరు నానావిధమైన అస్త్రశస్త్రాలను వర్షింపజేయసాగారు—ఇనుప పరీఘాలు, శూలాలు, గదలు, ముసలాలు, ముద్గరాలు; పినాకాలు, ఖడ్గాలు, తోమరాలు, ప్రాసాలు, కంపనాలు; పదునైన నారాచాలు, భల్లాలు, బాణాలు; చక్రాలు, పరశువులు; ఇనుప గోళాలు, భిందిపాలాలు, గోశీర్ష క్షిపణులు, ఉలూఖలసదృశ ప్రక్షేపణాలు—ఇవన్నీ చేత మహాసమరంలో పరస్పరం ఘాతాలు చేసుకున్నారు. నానాధాతువులతో నిండిన మహా పర్వతశిఖరాలతో కూడ ఒకరినొకరు ఢీకొట్టారు.
Verse 23
अश्मवर्ष स तं॑ घोरं शरवर्षेण वीर्यवान् । दिक्षु विध्वेंसयामास तदद्भुतमिवा भवत्
సంజయుడు పలికెను—ఆ వీర్యవంతుడు బాణవర్షంతో ఆ ఘోర శిలావర్షాన్ని అన్ని దిశలలో చిదిమివేశాడు; అది ఆశ్చర్యదృశ్యమై నిలిచింది. అనంతరం వారు పినాకాలు, ఖడ్గాలు, తోమరాలు, ప్రాసాలు, కంపనాలు; పదునైన నారాచాలు, భల్లాలు, బాణాలు; చక్రాలు, పరశువులు; ఇనుప గోళాలు, భిందిపాలాలు, గోశీర్ష క్షిపణులు, ఉలూఖలసదృశ ప్రక్షేపణాలు—ఇవన్నీ ఒకరిపై ఒకరు వర్షింపజేశారు. ఆ దారుణ మహాసమరంలో వారు పరస్పరం ఘాతాలు చేసుకున్నారు.
Verse 24
उत्पाटितैर्महाशाखीरविविधैर्जगतीरुहै: । शमीपीलुकगम्बैश्व॒ चम्पकैश्वनैव भारत
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు, ఓ భారతా! వారు నానావిధమైన అస్త్రశస్త్రాలను వర్షింపజేశారు. అలాగే మహాశాఖలతో కూడిన వివిధ వృక్షాలను పెకలించి—శమీ, పీలు, కదంబ, చంపక మొదలైనవాటితో—ఆ మహాసమరంలో పరస్పరం కొట్టుకున్నారు.
Verse 25
इड्गुदैर्बदरीभिश्न कोविदारैश्न पुष्पितै: । पलाशैक्षारिमेदैश्व प्लक्षन्यग्रोधपिप्पलै:
సంజయుడు పలికెను—ఓ భారతా! ఇంగుద, బదరి, పుష్పించిన కోవిదార, పలాశ, అరిమేద, అలాగే ప్లక్ష, న్యగ్రోధ, పిప్పల వృక్షాలను పెకలించి వారు పరస్పరం కొట్టుకున్నారు. నానాధాతువులతో నిండిన మహా పర్వతశిఖరాలతో కూడ వారు ఒకరినొకరు ఢీకొట్టారు.
Verse 26
महद्िः समरे तस्मिन्नन्योन्यमभिजषघ्नतु: । विपुलै: पर्वताग्रैश्न नानाधातुभिराचितै:
సంజయుడు అన్నాడు—భారతా! ఆ మహాసమరంలో వారు ఇద్దరూ పరస్పరం ఉగ్రంగా దాడి చేసుకున్నారు; నానా ధాతువులతో నిండిన విస్తారమైన పర్వతశిఖరాలతో కూడ ఒకరినొకరు బలంగా ఢీకొట్టుకున్నారు. ఆపై వారు పరస్పరం నానావిధమైన అస్త్రశస్త్రాల వర్షం కురిపించారు—ఇనుప పరీఘాలు, శూలాలు, గదలు, ముసళ్లు, ముద్గరాలు, ఖడ్గాలు, తోమరాలు, ప్రాసాలు, పదునైన నారాచాలు, భల్లాలు, బాణాలు, చక్రాలు, పరశువులు, ఇనుప గోళాలు, భిందిపాలాలు, గోశీర్షాలు, ఉలూఖలాలు; అలాగే పెద్ద పెద్ద కొమ్మలతో వేర్లతో సహా పీకివేసిన వివిధ వృక్షాలు—శమీ, పీలు, కదంబ, చంపా, ఇంగుద, బేర, వికసించిన కోవిదార, పలాశ, అరిమేద, పాకడ, మర్రి, రావి—ఇవన్నీ ఆయుధాలుగా చేసి ఆ మహాయుద్ధంలో పరస్పరం గాయపరిచుకున్నారు.
Verse 27
तेषां शब्दो महानासीद् वज्ञाणां भिद्यतामिव | युद्ध समभवद् घोरं भैम्यलायुधयोनूप
సంజయుడు అన్నాడు—వారి నుండి మహా ఘోష లేచింది; అది వజ్రాలు పగిలినట్లుగా అనిపించింది. ఆపై భీముని మహా ఆయుధాల వలె భయంకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది—రణకోలాహలంతో నిండినది.
Verse 28
तौ युद्ध्वा विविधैघोरिरायुधैर्विशिखैस्तथा । प्रगृह्दा च शितो खड्गावन्योन्यमभिपेततु:,नाना प्रकारके भयंकर आयुधों और बाणोंसे युद्ध करके वे दोनों राक्षस तीखी तलवारें लेकर एक-दूसरेपर टूट पड़े
సంజయుడు అన్నాడు—నానావిధ భయంకర ఆయుధాలతోను బాణాలతోను యుద్ధం చేసిన తరువాత, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు పదునైన ఖడ్గాలను పట్టుకొని పరస్పరం మీదకు దూకారు.
Verse 29
तावन्योन्यमभिद्रुत्य केशेषु सुमहाबलौ । भुजाभ्यां पर्यगृह्नीतां महाकायौ महाबलौ
సంజయుడు అన్నాడు—అత్యంత బలవంతులైన, మహాకాయులైన వారు ఇద్దరూ పరస్పరం మీదకు దూకి జుట్టు పట్టుకున్నారు; భుజాలతో బిగిగా పట్టుకొని కుస్తీగా గుద్దుకున్నారు.
Verse 30
उन दोनों महाबली और विशालकाय राक्षसोंने परस्पर आक्रमण करके दोनों हाथोंसे दोनोंके केश पकड़ लिये ।। तौ स्थिन्नगात्रौ प्रस्वेदं सुखुवाते जनाधिप । रुधिरं च महाकायावतिवृष्टाविवाम्बुदौ
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! ఆ ఇద్దరు మహాబలులు, మహాకాయ రాక్షసులు పరస్పరం దాడి చేసి, ఇద్దరూ రెండు చేతులతో ఒకరి జుట్టును మరొకరు పట్టుకున్నారు. వారి శరీరాలు కఠినంగా బిగుసుకున్నాయి, చెమటతో ఊపిరాడక హాపాడారు; ఆ మహాకాయ దేహాల నుండి రక్తం రెండు మేఘాలు ఘోర వర్షం కురిపిస్తున్నట్లుగా ప్రవహించింది.
Verse 31
नरेश्वर! अत्यन्त वर्षा करनेवाले दो मेघोंके समान उन विशालकाय राक्षसोंके शरीर पसीनेसे तर हो रहे थे। वे अपने अंगोंसे पसीनोंके साथ-साथ खून भी बहा रहे थे ।।
సంజయుడు అన్నాడు—ఓ నరేశ్వరా! ఘోర వర్షం కురిపించే రెండు మేఘాలవలె ఆ మహాకాయ రాక్షసులు చెమటతో తడిసి ముద్దయ్యారు; వారి అవయవాల నుంచి చెమటతో పాటు రక్తమూ కారుతోంది. అప్పుడు హిడింబా కుమారుడు ఘటోత్కచుడు మహావేగంతో దూకి ఆ రాక్షసుణ్ని పట్టుకొని చుట్టి, బలంగా నేలకేసి విసిరివేశాడు; అనంతరం అతని మహత్తర శిరస్సును నరికివేశాడు.
Verse 32
सो<पहत्य शिरस्तस्य कुण्डलाभ्यां विभूषितम् । तदा सुतुमुलं नादं ननाद सुमहाबलः,इस प्रकार महाबली घटोत्कचने उसके कुण्डलमण्डित मस्तकको काटकर उस समय बड़ी भयानक गर्जना की
ఆ మహాబలుడు కుండలాలతో అలంకరించబడిన అతని శిరస్సును నరికివేసి, ఆ క్షణమే ఘోరమైన, తుమ్మెదలెత్తే గర్జన చేశాడు.
Verse 33
हतं दृष्टवा महाकायं वकज्ञातिमरिंदमम् | पज्चाला: पाण्डवाश्वैव सिंहनादान् विनेदिरे
ఆ మహాకాయుడు—శత్రుదమనుడు, తన వంశంలో ప్రసిద్ధుడైన యోధుడు—హతుడై పడివున్నదాన్ని చూసి పాంచాలులు మరియు పాండవులు కలిసి సింహనాదాలు చేశారు.
Verse 34
बकासुरके विशालकाय भ्राता शत्रुमन अलायुधको मारा गया देख पांचाल और पाण्डव सिंहनाद करने लगे ।।
ఆపై యుద్ధరంగంలో ఆ రాక్షసుడు హతుడైనప్పుడు పాండవ సైనికులు వేలాది భేరీలు, అయుతాల శంఖాలు మోగించారు.
Verse 35
अतीव सा निशा तेषां बभूव विजयावहा । विद्योतमाना विबभौ समन्ताद् दीपमालिनी,चारों ओरसे दीपावलियोंद्वारा प्रकाशित होनेवाली वह रात्रि उनके लिये विजयदायिनी होकर अत्यन्त शोभा पाने लगी
ఆ రాత్రి వారికి అత్యంత విజయప్రదంగా మారింది. చుట్టూ దీపమాలల వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, ఆ రాత్రి సమంతంగా దివ్యంగా విరాజిల్లింది.
Verse 36
अलायुधस्य तु शिरो भैमसेनिर्महाबल: । दुर्योधनस्य प्रमुखे चिक्षेप गतचेतस:,उस समय दुर्योधन अचेत-सा हो रहा था। महाबली घटोत्कचने अलायुधका वह मस्तक दुर्योधनके सामने फेंक दिया
అప్పుడు మహాబలుడైన భీమసేనుని కుమారుడు అలాయుధుని ఛిన్నశిరస్సును, స్తంభించి చైతన్యశూన్యుడైన దుర్యోధనుని ముందే విసిరివేశాడు.
Verse 37
अथ दुर्योधनो राजा दृष्टवा हतमलायुधम् । बभूव परमोद्विग्न: सह सैन्येन भारत,भारत! अलायुधको मारा गया देख सेनासहित राजा दुर्योधन अत्यन्त उद्विग्न हो उठा
భారతవంశజా! అలాయుధుడు హతుడైనట్లు చూచి రాజు దుర్యోధనుడు తన సైన్యంతో కూడ పరమోద్విగ్నుడైపోయాడు.
Verse 38
तेन हास्य प्रतिज्ञातं भीमसेनमहं युधि । हन्तेति स्वयमागम्य स्मरता वैरमुत्तमम्,अलायुधने अपने भारी वैरीको याद करते हुए स्वयं आकर दुर्योधनके सामने यह प्रतिज्ञा की थी कि मैं युद्धमें भीमसेनको मार डालूँगा
తన ఘోర వైరాన్ని స్మరించుకొని అలాయుధుడు తానే ముందుకు వచ్చి దుర్యోధనుని సమక్షంలో ఇలా ప్రతిజ్ఞ చేశాడు—“యుద్ధంలో భీమసేనుని నేను సంహరిస్తాను.”
Verse 39
ध्रुवं स तेन हन्तव्य इत्यमन्यत पार्थिव: । जीवितं चिरकालं हि भ्रातृणां चाप्यमन्यत
అందువల్ల రాజు దుర్యోధనుడు—“నిశ్చయంగా అతడే (అలాయుధుడు) భీమసేనుని సంహరిస్తాడు” అని భావించాడు; అలా అనుకొని తన సోదరుల జీవితం దీర్ఘకాలం సురక్షితమని కూడా తలచాడు.
Verse 40
सतं दृष्टवा विनिहतं भीमसेनात्मजेन वै । प्रतिज्ञां भीमसेनस्य पूर्णामेवाभ्यमन्यत
కానీ భీమసేనుని కుమారుడు ఆ శత్రువును (అలాయుధుని) సంహరించినట్లు చూచి, భీమసేనుని ప్రతిజ్ఞ ఇక పూర్తిగా నెరవేరుతుందని అతడు నిశ్చయించాడు.
Verse 177
इस प्रकार श्रीमह्याभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें अलायुधयुद्धविषयक एक सौ सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వాంతర్గత ఘటోత్కచవధపర్వములో రాత్రియుద్ధప్రసంగమున అలాయుధయుద్ధవిషయక నూట డెబ్బై ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 178
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धेबलायुधवधे5ष्टसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:
ఇతి శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని ఘటోత్కచవధపర్వములో రాత్రియుద్ధమును, బలాయుధవధమును వర్ణించే నూట డెబ్బై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తము.
Verse 273
हरीन्द्रयोर्यथा राजन् वालिसुग्रीवयो: पुरा । उन पर्वत-शिखरोंके टकरानेसे ऐसा महान् शब्द होता था
సంజయుడు చెప్పెను—రాజా! పూర్వకాలంలో వానరాధిపతులైన వాలి, సుగ్రీవుల యుద్ధం ఎలా ప్రసిద్ధమో, ఇదీ అలాగే. పర్వతశిఖరాలు పరస్పరం ఢీకొన్నప్పుడు ఎలా మహానాదం ఉద్భవిస్తుందో—వజ్రం పగిలినట్లుగా—అలాగే, నరాధిపా, ఘటోత్కచుడు మరియు అలాయుధుడు మధ్య ఆ భయంకర సంగ్రామం జరుగుచుండెను।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.