Shloka 67
धृष्टद्युम्नस्य द्रोणाभिमुख्यं तथा सात्यकि-कर्ण-समागमः
Dhṛṣṭadyumna’s advance toward Droṇa and the Sātyaki–Karṇa confrontation
अपि चायं पुरा गीत: श्लोको वाल्मीकिना भुवि । न हन्तव्या: स्त्रिय इति यद् ब्रवीषि प्लवड्भम,महर्षि वाल्मीकिने पूर्वकालमें ही इस भूतलपर एक श्लोकका गान किया है। जिसका भावार्थ इस प्रकार है--“वानर! तुम जो यह कहते हो कि स्त्रियोंका वध नहीं करना चाहिये, उसके उत्तरमें मेरा यह कहना है कि उद्योगी मनुष्यके लिये सदा सब समय वह कार्य करने ही योग्य माना गया है, जो शत्रुओंको पीड़ा देनेवाला हो”
api cāyaṃ purā gītaḥ śloko vālmīkinā bhuvi | na hantavyāḥ striya iti yad bravīṣi plavaṅgama ||
ఇంకా, ఈ భూమిపై పూర్వకాలంలో మహర్షి వాల్మీకి ఈ శ్లోకాన్ని పాడాడు—“స్త్రీలను హతమార్చకూడదు.” ఓ ప్లవంగమా! నీవు అలా అంటున్నావు కదా—
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse invokes an older, authoritative saying attributed to Vālmīki—‘women should not be slain’—and then frames a hard-edged counter-argument that, in hostile conflict, a determined agent may regard as ‘proper’ whatever effectively harms the enemy. It highlights the tension between protective dharma (non-violence toward women) and ruthless war-ethics (enemy-affliction as expediency).
Sañjaya reports a statement in which a speaker cites Vālmīki’s earlier verse as a precedent and addresses a ‘plavaṅgama’ (a vanara/monkey-warrior), responding to the claim that women should not be killed by asserting a contrary, pragmatic principle aimed at defeating enemies.