Shloka 48
द्रोणपर्व (अध्याय १) — भीष्मनिधनानन्तरं धृतराष्ट्रस्य शोकः, सेनायाः स्थितिः, कर्णस्मरणं च
Droṇa Parva, Chapter 1: Dhṛtarāṣṭra’s grief after Bhīṣma’s fall and the army’s reorientation toward Karṇa
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच तथा तु संजयं कर्ण कीर्तयन्तं पुन: पुनः । आशीविषवदुच्छवस्य धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब संजय इस प्रकार बार-बार कर्णका नाम ले रहा था, उस समय राजा धूृतराष्ट्रने विषधर सर्पके समान उच्छवास लेकर इस प्रकार कहा
Translation
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—జనమేజయా, సంజయుడు ఈ విధంగా కర్ణుని పేరును మళ్లీ మళ్లీ కీర్తిస్తుండగా, ధృతరాష్ట్రుడు విషసర్పంలా గాఢంగా ఊపిరి తీసుకొని ఇలా అన్నాడు।
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
तथाthus, in that manner
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
तुbut, indeed
तु:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतु
संजयम्Sañjaya
संजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Accusative, Singular
कर्णम्Karna
कर्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
कीर्तयन्तम्praising/mentioning
कीर्तयन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootकीर्तयत्
FormMasculine, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
आशीविषवत्like a venomous serpent
आशीविषवत्:
Karma
TypeAdjective
Rootआशीविषवत्
FormNeuter, Accusative, Singular
उच्छ्वास्यhaving sighed/breathed out
उच्छ्वास्य:
Karana
TypeVerb
Rootउद्-श्वस्
धृतराष्ट्रःDhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes