Shloka 17
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
समक्ष पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारद: । इतना कहकर बोलनेमें कुशल भीष्मने राजाधिराज दुर्योधनके सामने ही राजा भगदत्तसे यह बात कही-- ।। १६६ गच्छ शीघ्रं महाराज हैडिगम्बं युद्धदुर्मदम्,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान् युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात् सारा वृत्तान्त यथावत् रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही
sañjaya uvāca | samakṣaṃ pārthivendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ | itthaṃ kathayitvā bhīṣmo rājādhirāja-duryodhanasya sammukhe rājñe bhagadattāya etad uvāca ||
సంజయుడు పలికెను— రాజాధిరాజు దుర్యోధనుని సమక్షంలోనే వాక్యనిపుణుడైన భీష్ముడు ఇంత చెప్పి రాజు భగదత్తునితో ఇలా అన్నాడు— “మహారాజా! యుద్ధోన్మత్తుడైన హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు) వద్దకు శీఘ్రంగా వెళ్ళు.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of counsel in a royal-war setting: a wise elder (Bhīṣma) speaks with deliberation and accountability, delivering advice openly before the sovereign, where words must serve both strategy and responsibility.
Sañjaya narrates that Bhīṣma, renowned for eloquent and judicious speech, addresses King Bhagadatta while Duryodhana is present—indicating a formal moment of instruction or direction within the Kaurava war council.