Shloka 18
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
चलद्बहुपताकेन बलाकावर्णवाजिना । समुच्छितमहाभीमनदद्वानरकेतुना,प्रायाच्छरणद: शीघ्र सुहृदां हर्षवर्धन: । उस रथपर बहुत-सी पताकाएँ फहरा रही थीं। उसमें बकपंक्तिके समान श्वेतवर्णवाले चार घोड़े जुते हुए थे। उसके अत्यन्त ऊँचे ध्वजके ऊपर एक वानर भयंकर गर्जना करता था। उस रथके पहियोंकी घरघराहट मेघकी गर्जनाके समान गम्भीर थी तथा वह रथ अनन्त तेज (कान्ति)-से सम्पन्न था। उस विशाल रथपर आरूढ़ हो पाण्डुनन्दन अर्जुन, जो सबको शरण देनेवाले और सुहृदोंका आनन्द बढ़ानेवाले थे, कौरव-सेना एवं शूरसेन-देशीय योद्धाओंका वध करते हुए शीघ्रतापूर्वक भीष्मके पास गये
sañjaya uvāca | calad-bahu-patākena balākā-varṇa-vājinā | samucchita-mahā-bhīma-nadad-vānara-ketunā | prāyāc charaṇadaḥ śīghraṃ suhṛdāṃ harṣa-vardhanaḥ |
సంజయుడు పలికెను—అనేక పతాకలు ఎగిరేలా, బకపంక్తి వలె తెల్లని అశ్వాలు జతచేయబడి, అతి ఎత్తైన ధ్వజంపై భయంకరంగా గర్జించే వానరచిహ్నంతో అలంకృతమైన ఆ రథం వేగంగా దూసుకెళ్లింది. ఆ మహారథంపై అధిరోహించిన పాండునందనుడు అర్జునుడు—శరణార్థులకు ఆశ్రయమూ, సుహృదుల ఆనందవర్ధకుడూ—మార్గమధ్యంలో కౌరవసేనను, శూరసేనదేశీయ యోధులను సంహరిస్తూ త్వరగా భీష్ముని సమీపానికి చేరెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic ideal within warfare: power, speed, and fearsome display are not praised as mere domination but as instruments of responsibility—Arjuna is described as “śaraṇada” (a giver of refuge) and “harṣa-vardhana” (one who increases the joy of friends), suggesting that even in battle the warrior’s identity is tied to protection, loyalty, and purposeful action rather than cruelty.
Sañjaya describes Arjuna’s magnificent chariot—its many fluttering banners, white horses, and the roaring monkey-emblem on the high standard—and then states that Arjuna advances swiftly toward Bhīṣma, cutting through warriors of the Kaurava host on the way.