Shloka 5
Guṇa-traya-vibhāga-yoga (त्रिगुणविभागयोग) — The Analysis of the Three Guṇas
५) “मैंने विविध प्रकारके लोकोंको उत्पन्न करनेकी इच्छासे जो सबसे पहले तप किया
mayā vividha-prakārān lokān utpādayituṁ kāmayamānena yaḥ prathamaṁ tapaḥ kṛtaḥ, tasya mama akhaṇḍita-tapasaiva bhagavān svayaṁ sanaka-sanandana-sanātana-sanatkumāra-iti caturṣu “san”-nāmaka-rūpeṣu prādurabhavat; pūrva-kalpe pralaya-kāle asmin saṁsāre naṣṭaḥ ya ātmātattva-jñāna-pracāraḥ, taṁ tair yathāvat upadiṣṭaṁ, yena te munayaḥ sva-hṛdaye ātmātattvasya sākṣātkāraṁ prāpuḥ.
అతడు అన్నాడు: “వివిధ లోకాలను సృష్టించాలనే కోరికతో నేను మొదట తపస్సు చేసినప్పుడు, నా అఖండ తపస్సు నుంచే స్వయంగా భగవంతుడు ‘సన్’ అనే నామం గల నాలుగు రూపాలుగా ప్రकटించాడు—సనకుడు, సనందనుడు, సనాతనుడు, సనత్కుమారుడు. పూర్వ కల్పంలో ప్రళయకాలంలో ఈ లోకంలో నశించిన ఆత్మతత్త్వజ్ఞాన బోధను వారు యథార్థంగా మళ్లీ బోధించారు; ఆ ఉపదేశం వల్ల ఆ మునులు తమ హృదయాల్లోనే ఆత్మతత్త్వాన్ని సాక్షాత్కరించారు.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Spiritual knowledge can be lost across cosmic dissolutions, but it is restored through realized teachers; unwavering discipline (akhaṇḍita tapas) becomes the condition for divine manifestation and for the re-establishment of ātmātattva-jñāna, culminating in direct inner realization (sākṣātkāra).
A cosmogonic account is given: the speaker describes performing primal austerity to generate worlds, after which the Lord appears as the four ‘San’ sages (the Kumāras). They revive the lost teaching of Self-knowledge from a prior kalpa’s pralaya, enabling sages to realize the Self in their hearts.