Shloka 59
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
Devanagari script
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रीडम्बिकासुतः । आक्षिप्य वाक्यं॑ वाक्यज्ञो वाक््यं चैवाब्रवीत् पुन:,विप्रवर व्यासजी जब इस प्रकार उपदेश दे रहे थे, उसी समय बोलनेमें चतुर अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्रने बीचमें ही उनकी बात काटकर उनसे इस प्रकार कहा
Translation
విప్రేంద్రుడైన వ్యాసుడు ఇలా ఉపదేశించుచుండగా, వాక్చాతుర్యముగల అంబికాసుతుడు ధృతరాష్ట్రుడు మధ్యలో మాట కత్తిరించి మళ్లీ ఇలా పలికెను.
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ब्रुवतिwhile (he) was speaking
ब्रुवति:
TypeVerb
Rootब्रू
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
विप्रेन्द्रेwhen the best of Brahmins (was speaking)
विप्रेन्द्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविप्रेन्द्र
FormMasculine, Locative, Singular
धृतराष्ट्रDhritarashtra
धृतराष्ट्र:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
ईडम्बिकाof Ambika
ईडम्बिका:
TypeNoun
Rootअम्बिका
FormFeminine, Genitive, Singular
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
आक्षिप्यhaving interrupted
आक्षिप्य:
TypeVerb
Rootआ + क्षिप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
वाक्यम्speech; words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
वाक्यज्ञःskilled in speech
वाक्यज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootवाक्यज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
वाक्यम्a statement
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अब्रवीत्said; spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पुनःagain; further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes