Shloka 28
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाद्नवा हि त्रयोदशीम् । अपर्वणि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छत:,(इस पक्षमें तो तिथियोंका क्षय होनेके कारण) एक ही दिन त्रयोदशी तिथिको बिना पर्वके ही राहुने चन्द्रमा और सूर्य दोनोंको ग्रस लिया है। अतः ग्रहणावस्थाको प्राप्त हुए वे दोनों ग्रह प्रजाका संहार चाहते हैं
candrādityāv ubhau grastāv ekād navā hi trayodaśīm | aparvaṇi grahaṃ yātau prajāsaṃkṣayam icchataḥ ||
వ్యాసుడు పలికెను—తిథుల క్షయమువలన ఒకే దినమున త్రయోదశి వచ్చినప్పుడు, పర్వకాలము కాకుండానే రాహువు చంద్రసూర్యులిద్దరినీ గ్రసించాడు. గ్రహణస్థితిలో ఉన్న ఆ రెండు జ్యోతులు ప్రజాక్షయాన్ని కోరుతున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic irregularities—especially an eclipse occurring ‘out of season’—as moral and political warnings: when dharma is endangered and society is headed toward violence, nature itself seems to signal disorder, urging rulers and warriors to reflect on the consequences for the people.
Vyāsa reports a dire portent: Rāhu eclipses both Moon and Sun on Trayodaśī, and not at a proper parvan junction. This abnormal eclipse is interpreted as foretelling mass suffering and the impending destruction of populations in the coming conflict.