Shloka 112
कृपदुर्योधनमुखा नि: श्व॒स्य रुरुदुस्तत: । उस समय कौरवोंपर बड़ा भयंकर मोह छा गया। कृपाचार्य और दुर्योधन आदि सब लोग सिसक-सिसककर रोने लगे |। १११ ह || विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन् विगतेन्द्रिया:,वे सब लोग विषादके कारण दीर्घकालतक ऐसी अवस्थामें पड़े रहे, मानो उनकी सारी इन्द्रियाँ नष्ट हो गयी हों। महाराज! वे भारी चिन्तामें डूब गये। युद्धमें उनका मन नहीं लगता था। वे पाण्डवोंपर धावा न कर सके, मानो किसी महान ग्राहने उन्हें पकड़ लिया हो
sañjaya uvāca | kṛpaduryodhanamukhā niḥśvasya rurudus tataḥ | viṣādāc ca ciraṃ kālam atiṣṭhan vigatendriyāḥ |
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు కృపాచార్యుడు, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడుచుచూ విలపించిరి. విషాదంతో వారు చాలాకాలం ఇంద్రియశక్తి లేనివారిలా అచేతనంగా నిలిచిరి.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how overwhelming grief and moral-psychological collapse can paralyze even powerful warriors. In the Mahābhārata’s ethical frame, adharma-driven choices culminate not only in external defeat but also in inner disintegration—loss of steadiness, clarity, and resolve.
Sañjaya reports that Kṛpa, Duryodhana, and the Kaurava leaders, struck by a severe shock, sigh and weep. They remain immobilized for a long time, as if their senses have failed, and they are unable to mount an attack against the Pāṇḍavas due to deep despondency.