Shloka 52
मत्स्यपाञज्चालचेदीनां तमेकमभिधावताम् | महारथी भीष्मने ट्रपदकी सेनाके सात रथियोंको मार डाला। तब एकमात्र भीष्मपर धावा करनेवाले मत्स्य, पांचाल और चेदिदेशके योद्धाओंका महान् कोलाहल क्षणभरमें वहाँ गूँज उठा || ५१ है || ते नराश्वरथव्रातैर्मार्गणैश्न परंतप,परंतप! जैसे बादल सूर्यको ढक लेते हैं, उसी प्रकार उन वीरोंने पैदल, घुड़सवार तथा रथियोंके समुदायसे एवं बहुसंख्यक बाणोंद्वारा भीष्मको आच्छादित कर दिया। उस समय गंगानन्दन भीष्म अकेले युद्धके मैदानमें शत्रुओंको अत्यन्त संतप्त कर रहे थे
sa f1jaya uv01ca |
matyapa f1c01lacedi f101 43 tam ekam abhidh01vat01m |
te nar015bvarathavr01tair m01rga 47ai5b ca para 43tapa |
megh01 iva div01kara 43 s6brya 43 v01 v01rayanta 25 tath01 bh2b 63mam 01v 5b 47uvan ||
సంజయుడు పలికెను— మత్స్య, పాంచాల, చేది దేశాల యోధులు ఒక్క భీష్మునిపైనే దూసుకొచ్చగా, క్షణమాత్రంలోనే అక్కడ మహా కోలాహలం మోగింది. పాదాతులు, అశ్వారోహులు, రథికుల గుంపులతోను, బాణవర్షంతోను వారు భీష్ముని మేఘాలు సూర్యుణ్ణి కప్పినట్లు ఆవరించారు; అయినా గంగాపుత్రుడు భీష్ముడు ఒంటరిగా రణభూమిలో నిలిచి శత్రుసేనలను దహింపజేస్తూ పోరాడెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kshatriya-dharma as steadfastness under overwhelming opposition: even when surrounded and obscured by hostile forces, a warrior is portrayed as maintaining resolve and effectiveness. Ethically, it also shows how collective force is marshaled against a single formidable figure, underscoring the tension between strategic necessity and admiration for solitary valor.
Sanjaya reports that warriors from Matsya, Panchala, and Cedi surge together against Bhishma alone. They envelop him with troops and volleys of arrows, likened to clouds covering the sun, while Bhishma continues to afflict the enemy on the battlefield.