Shloka 256
शिक्षाबलेन निहतं पित्रा तव विशाम्पते । भरतश्रेष्ठ] उस दसवें दिनके आनेपर एकमात्र भीष्मने युद्धमें मत्स्य और पांचालदेशकी सेनाओंके अगणित हाथी, घोड़ोंको मारकर सात महारथियोंका वध कर डाला। प्रजानाथ! फिर पाँच हजार रथियोंका वध करके आपके पितृतुल्य भीष्मने अपने अस्त्र-शिक्षाबलसे उस महायुद्धमें चौदह हजार पैदल सिपाहियों, एक हजार हाथियों और दस हजार घोड़ोंका संहार कर डाला
sañjaya uvāca | śikṣābalena nihataṃ pitrā tava viśāmpate |
సంజయుడు పలికెను—ప్రజానాథా! ఇది అంతా మీ తండ్రి తన అస్త్రశిక్షాబలంతోనే సాధించాడు. ఆ పదవ దినమున ఒక్కడే భీష్ముడు యుద్ధరంగంలో మత్స్య–పంచాల సేనలలోని లెక్కలేనన్ని ఏనుగులు, గుర్రాలను సంహరించి, ఏడు మహారథులను వధించాడు. తరువాత ఐదు వేల రథులను చంపి, మీ పితృతుల్యుడైన భీష్ముడు ఆ మహాయుద్ధంలో తన శస్త్రశిక్షాబలంతో పద్నాలుగు వేల పాదాతులను, వెయ్యి ఏనుగులను, పది వేల గుర్రాలను సంహరించాడు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The line highlights how disciplined training (śikṣā) becomes a decisive force (bala). Ethically, it points to the ambivalence of excellence: mastery and duty can produce awe-inspiring skill, yet in war that same skill magnifies destruction, raising questions about responsibility and the cost of kṣatriya action.
Sanjaya, reporting to the king, attributes a killing/defeat to ‘your father’ (Bhishma) and specifically to the power of his weapons-training. In the surrounding passage (as reflected in the Hindi gloss), this functions as part of a broader description of Bhishma’s devastating battlefield performance and the heavy casualties inflicted.