Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Bhīṣma’s Fall, the Arrow-bed (śara-talpa), and the Establishment of Guard

दिक्ष्वशान्तानि घोराणि व्याहरन्ति मृगद्धिजा: । नीचैर्गुध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति,“सम्पूर्ण दिशाओंमें पशु और पक्षी अशान्तिपूर्ण भयंकर बोली बोल रहे हैं। गीध नीचे आकर कौरव-सेनामें छिप रहे हैं

dikṣv aśāntāni ghorāṇi vyāharanti mṛgadvijāḥ | nīcair gṛdhrā nilīyante bhāratānāṃ camūṃ prati ||

అన్ని దిక్కులలో మృగాలు, పక్షులు అశాంతిగా భయంకరంగా అరుస్తున్నాయి। గద్దలు తక్కువగా ఎగిరి వచ్చి భారతుల (కౌరవుల) సేన వైపు దాగి కూర్చుంటున్నాయి।

दिक्षुin the directions
दिक्षु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Locative, Plural
अशान्तानिunpeaceful, ominous
अशान्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootअशान्त
FormNeuter, Nominative, Plural
घोराणिterrible, dreadful
घोराणि:
Karta
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Nominative, Plural
व्याहरन्तिutter, cry out
व्याहरन्ति:
TypeVerb
Rootव्याहृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
मृगाःbeasts, deer (animals)
मृगाः:
Karta
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Nominative, Plural
द्विजाःbirds
द्विजाः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Plural
नीचैःlow, downwards
नीचैः:
TypeIndeclinable
Rootनीचैः
गृध्राःvultures
गृध्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगृध्र
FormMasculine, Nominative, Plural
निलीयन्तेhide themselves, settle down (conceal themselves)
निलीयन्ते:
TypeVerb
Rootनि-ली
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
भारताणाम्of the Bharatas (Kauravas/Pandavas; here: Kauravas as per context)
भारताणाम्:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Genitive, Plural
चमूम्army
चमूम्:
Karma
TypeNoun
Rootचमू
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रतिtowards, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhāratas (Kauravas)
C
camū (army)
M
mṛga (beasts)
D
dvija (birds)
G
gṛdhra (vultures)

Educational Q&A

The verse highlights how nature mirrors moral disorder: inauspicious cries and vultures signal impending destruction, reminding that war—especially when driven by adharma—invites suffering and grim consequences.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the ominous portents around the battlefield: animals and birds cry fearfully in all directions, and vultures gather low near the Bhārata (Kaurava) host, foreshadowing heavy casualties.