Shloka 84
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु: कथठ्चन । शिखण्डीकी ध्वजा अमांगलिक चिह्नसे युक्त है तथा विशेषत:ः वह पहले स्त्री रहा है; इसलिये मैं हाथमें बाण लिये रहनेपर भी किसी प्रकार उसके ऊपर प्रहार नहीं करना चाहता ।। ८३ ह || तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनंजय:
na prahartum abhīpsāmi gṛhīteṣuḥ kathaṃcana | śikhaṇḍīki-dhvajā amāṅgalika-cihnase yuktaḥ sa tathā viśeṣataḥ | sa pūrvaṃ strī āsīt; tasmād ahaṃ haste bāṇaṃ dhṛtvāpi kathaṃcana tasmin prahartuṃ na icchāmi | tadantaraṃ samāsādya pāṇḍavo māṃ dhanaṃjayaḥ ||
నేను ఏ విధంగానూ—చేతిలో బాణాలు సిద్ధంగా ఉన్నా—ప్రహరించదలచుకోను. శిఖండీ ధ్వజచిహ్నంతో గుర్తింపబడిన వాడు అపశకున లక్షణాలతో కూడినవాడు; ముఖ్యంగా అతడు పూర్వం స్త్రీ. అందుకే బాణాలు పట్టుకున్నప్పటికీ అతనిపై దాడి చేయదలచుకోను. ఆ తరువాత పాండవుడైన ధనంజయుడు నన్ను సమీపించాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in war, Bhīṣma upholds a personal code of dharma: he refuses to strike Śikhaṇḍin because of Śikhaṇḍin’s prior identity as a woman and the associated ethical restraint Bhīṣma observes, showing that vows and moral limits can govern conduct even amid violence.
On the battlefield, Bhīṣma declares he will not attack Śikhaṇḍin despite being armed and ready. Immediately afterward, Arjuna (Dhanañjaya), the Pāṇḍava warrior, advances toward Bhīṣma—setting up the moment where Śikhaṇḍin’s presence enables Arjuna to engage Bhīṣma decisively.