Shloka 91
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
Devanagari script
क्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह । बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्ग जयते ध्रुवम्,“भूख मनुष्यकी बुद्धिको चौपट कर देती है। धार्मिक विचारको मिटा देती है। क्षुधासे ज्ञान लुप्त हो जानेके कारण मनुष्य धीरज खो देता है। जो भूखको जीत लेता है, वह निश्चय ही स्वर्गपर विजय पाता है
Transliteration
kṣudhāparigatajñāno dhṛtiṁ tyajati caiva ha | bubhukṣāṁ jayate yastu sa svargaṁ jayate dhruvam ||
Translation
క్షుధతో ఆవరించబడిన జ్ఞానం కలవాడైనా ధైర్యాన్ని విడిచిపెడతాడు. కాని ఆకలి-తృష్ణను జయించినవాడు నిశ్చయంగా స్వర్గాన్ని జయిస్తాడు.
Word by Word
क्षुधाby hunger
क्षुधा:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुध् (स्त्री. प्रातिपदिक: क्षुधा)
FormFeminine, Instrumental, Singular
परिगतovercome/afflicted
परिगत:
Karta
TypeAdjective
Rootपरि-गम् (कृदन्त: परिगत)
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञानःone whose understanding/knowledge
ज्ञानः:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धृतिम्steadfastness/fortitude
धृतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृति (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
त्यजतिabandons
त्यजति:
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हindeed (emphatic particle)
ह:
TypeIndeclinable
Rootह
बुभुक्षाम्hunger/desire to eat
बुभुक्षाम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुभुक्षा (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
जयतेconquers
जयते:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वर्गम्heaven
स्वर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
जयतेconquers/attains
जयते:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Speaker
श्षशुर उवाच
Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes