Shloka 393
शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort
राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्य महामखे । राजन! बुद्धिमान् धर्मराज युधिष्ठिरका वह यज्ञ रोज-रोज इसी रूपमें चालू रहा। उस स्थानपर अन्नके बहुत-से पहाड़ों जैसे ढेर लगे रहते थे। दहीकी नहरें बनी हुई थीं और घीके बहुत-से तालाब भरे हुए थे। राजा युधिष्ठिरके उस महान् यज्ञमें अनेक देशोंके लोग जुटे हुए थे। राजन! सारा जम्बूद्वीप ही वहाँ एक स्थानमें स्थित दिखायी देता था
vaiśampāyana uvāca | rājann adṛśyataikstho rājñas tasya mahāmakhe |
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఆ మహారాజుని మహాయజ్ఞంలో సమస్తమూ ఒకే స్థలంలో సమీకృతమైనట్లు కనిపించెను. ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని ఆ యజ్ఞము దినదినమూ అదే మహిమతో నిరంతరంగా సాగెను. అక్కడ అన్నపు గుట్టలు పర్వతాలవలె నిలిచియుండెను; పెరుగునీళ్ల కాలువలు ఏర్పాటైయుండెను; నెయ్యితో నిండిన అనేక చెరువులు దర్శనమిచ్చెను. అనేక దేశాల ప్రజలు ఆ మహాయజ్ఞమునకు సమాగమించిరి; అందువల్ల, ఓ రాజా, సమస్త జంబూద్వీపమంతయు అక్కడ ఒకే స్థలంలో కూడినట్లు అనిపించెను।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage presents ideal kingship as dharma in action: a ruler’s legitimacy is expressed through public welfare—abundance shared, guests honored, and diverse peoples welcomed. The yajña becomes an ethical symbol of generosity (dāna) and social cohesion rather than mere ritual display.
Vaiśampāyana describes the ongoing grandeur of Yudhiṣṭhira’s great sacrifice: immense stores of food, plentiful dairy offerings, and crowds from many regions. The gathering is so vast that it seems as if all of Jambūdvīpa has assembled in one place.