Shloka 12
Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
श्रीभगवानुवाच मनो मे ब्राह्माणं विद्धि बुद्धि मे विद्धि ब्राह्मणीम् क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्त: सो5हमेव धनंजय,भगवान् श्रीकृष्ण बोले--अर्जुन! मेरे मनको तो तुम ब्राह्मण समझो और मेरी बुद्धिको ब्राह्यणी समझो एवं जिसको क्षेत्रज्ञ--ऐसा कहा गया है, वह मैं ही हूँ
śrībhagavān uvāca—mano me brāhmaṇaṁ viddhi, buddhi me viddhi brāhmaṇīm; kṣetrajña iti yaś coktaḥ so ’ham eva dhanañjaya.
శ్రీభగవానుడు పలికెను—“ధనంజయా! నా మనస్సును బ్రాహ్మణముగా తెలుసుకొనుము; నా బుద్ధిని బ్రాహ్మణీగా తెలుసుకొనుము; ‘క్షేత్రజ్ఞుడు’ అని చెప్పబడినవాడు నేనే.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Kṛṣṇa identifies Himself with the supreme conscious principle: the ‘Knower of the Field’ (kṣetrajña). The verse frames mind and intellect as sanctified, Brahman-oriented faculties, pointing to inner purification and the recognition that true knowing consciousness is divine.
In the Ashvamedhika Parva dialogue, Kṛṣṇa addresses Arjuna (Dhanañjaya) and instructs him about inner faculties (mind and intellect) and the metaphysical principle of the kṣetrajña, asserting His own identity as that knower.