Shloka 25
Dehānta (Cyavana) and Upapatti: Kāśyapa’s Questions and the Siddha’s Account of Death, Pain, and Karmic Re-embodiment
तैरेव न विजानाति प्राणानाहारसम्भवान् | तत्रैव कुरुते काये यः स जीव: सनातन:,देहधारी जीव जिन इन्द्रियोंके द्वारा रूप, रस आदि विषयोंका अनुभव करता है, उनके द्वारा वह भोजनसे परिपषुष्ट होनेवाले प्राणोंको नहीं जान पाता। इस शरीरके भीतर रहकर जो कार्य करता है, वह सनातन जीव है
taireva na vijānāti prāṇān āhāra-sambhavān | tatraiva kurute kāye yaḥ sa jīvaḥ sanātanaḥ ||
రూపం, రసం మొదలైన విషయాలను అనుభవించే అదే ఇంద్రియాల ద్వారా అతడు ఆహారంతో ఉద్భవించి పోషింపబడే ప్రాణాలను తెలుసుకోలేడు. అయినా ఈ శరీరంలోనే నివసించి కర్మచేసేవాడే సనాతన జీవుడు.
सिद्ध उवाच
Educational Q&A
Sense-organs engage with external objects, but they do not reveal the inner principle that animates the body. The verse distinguishes the nourishment-dependent prāṇas from the deeper, enduring agent within—the eternal jīva—encouraging inward discernment rather than mere sensory living.
A Siddha (perfected being) is instructing about the nature of embodied existence: how the self, while operating through senses, remains distinct from the bodily processes (like prāṇa supported by food) and should be recognized as the true inner doer within the body.