Shloka 4
Kāma–Mamatā–Upadeśa
Discourse on Desire, Possessiveness, and Ritual Duty
ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ । अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम्,राजन! इस प्रकार मृत्यु और अमृत दोनों अपने भीतर ही स्थित हैं। ये दोनों अदृश्य रहकर प्राणियोंको लड़ाते हैं अर्थात् किसीको अपना मानना और किसीको अपना न मानना यह भाव ही युद्धका कारण है, इसमें संशय नहीं है
brahmamṛtyū tato rājann ātmany eva vyavasthitau | adṛśyamānau bhūtāni yodhayetām asaṃśayam ||
వాయువు పలికెను— కావున, రాజా, అమృతత్వము (బ్రహ్మస్వరూపము) మరియు మృత్యువు—ఇవి రెండూ స్వయమాత్మలోనే స్థితమైయున్నవి. కనబడకుండానే ఇవి జీవులను నిస్సందేహంగా యుద్ధానికి ప్రేరేపించును.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Death and deathlessness are not merely external events but inner principles: one’s orientation toward the Self (brahma/amṛta) leads toward freedom, while identification with separative notions fosters mortality-bound fear and aggression. The verse points to possessiveness—‘mine’ versus ‘not mine’—as an unseen driver that provokes beings into conflict.
Vāyudeva addresses the king and explains a subtle cause behind warfare and hostility. He frames conflict as arising from invisible inner forces—mortality and immortality—operating within beings, especially through the psychology of attachment and exclusion.