Shloka 48
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
उभौ हिनस्ति न भुनक्ति चैषा या चानृते दक्षिणा दीयते वै । आधघातिनी गर्लहितैषा पतन्ती तेषां प्रेतान्ू पातयेद् देवयानात्,जैसे आग बुझ जानेपर जो घृतका हवन किया जाता है, उसे न देवता पाते हैं, न पितर; उसी प्रकार नाचनेवाले, गवैये और झूठ बोलनेवाले अपात्र ब्राह्मणको दिया हुआ दान निष्फल होता है। अपात्र पुरुषको दी हुई दक्षिणा न दाताको तृप्त करती है न दान लेनेवालेको; प्रत्युत दोनोंका ही नाश करती है। यही नहीं, वह विनाशकारिणी निन्दित दक्षिणा दाताके पितरोंको देवयान-मार्गसे नीचे गिरा देती है
bhīṣma uvāca | ubhau hinasti na bhunakti caiṣā yā cānṛte dakṣiṇā dīyate vai | ādhaghātinī garhitaiṣā patantī teṣāṃ pretān pātayed devayānāt |
భీష్ముడు పలికెను—అసత్యముతో ఇచ్చే దక్షిణా ఇద్దరినీ హానిచేయును; దాత దాని ఫలాన్ని అనుభవించడు, గ్రహీత కూడా దానిని శుభరూపంగా భోగించలేడు. ఆ నింద్య దక్షిణా ఘాతకమై పాపంలో పడుతూ, దాత యొక్క ప్రేతపితరులను కూడా దేవయాన మార్గం నుండి పతనమునకు గురిచేయును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A gift or priestly fee given through falsehood or to an unworthy recipient becomes blameworthy and harmful: it fails to produce merit, damages both giver and receiver, and can even negatively affect the giver’s ancestral welfare.
In Bhishma’s instruction on dharma (especially gifts and ritual propriety), he warns Yudhishthira that dakṣiṇā must be truthful and properly given; otherwise it turns into a destructive act with consequences extending to one’s ancestors and posthumous destiny.