Shloka 47
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
यथाग्नौ शान्ते घृतमाजुहोति तन्नैव देवान् न पितृनुपैति । तथा दत्तं नर्तने गायने च यां चानृते दक्षिणामावृणोति,जैसे आग बुझ जानेपर जो घृतका हवन किया जाता है, उसे न देवता पाते हैं, न पितर; उसी प्रकार नाचनेवाले, गवैये और झूठ बोलनेवाले अपात्र ब्राह्मणको दिया हुआ दान निष्फल होता है। अपात्र पुरुषको दी हुई दक्षिणा न दाताको तृप्त करती है न दान लेनेवालेको; प्रत्युत दोनोंका ही नाश करती है। यही नहीं, वह विनाशकारिणी निन्दित दक्षिणा दाताके पितरोंको देवयान-मार्गसे नीचे गिरा देती है
yathāgnau śānte ghṛtam ājuhoti tan naiva devān na pitṝn upaiti | tathā dattaṁ nartane gāyane ca yāṁ cānṛte dakṣiṇām āvṛṇoti ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆరిపోయిన అగ్నిలో పోసిన నెయ్యి దేవులకు గాని పితృదేవతలకు గాని చేరనట్లే, నాట్యగానాల నిమిత్తం ఇచ్చిన దానం, అసత్యవాది స్వీకరించిన దక్షిణా కూడా ఫలహీనమగును. అట్టి దక్షిణా దాతను తృప్తిపరచదు, గ్రహీతకు నిజమైన మేలు చేయదు; ప్రత్యుత ఇద్దరికీ హానిని కలిగించును. అంతేకాదు, నింద్యమైన ఆ వినాశకర దక్షిణా దాత పితరులను కూడా దేవయాన మార్గమునుండి పతనమునకు గురిచేయగలదు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A gift must be given in a proper context and to a worthy recipient; otherwise it becomes spiritually ineffective—like an offering poured into an extinguished fire—and can even generate harm for both giver and receiver, affecting ancestral welfare as well.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (especially dāna and dakṣiṇā), he uses a ritual analogy: an oblation in a dead fire reaches neither gods nor ancestors; similarly, gifts directed to improper purposes or accepted by untruthful/unfit recipients are condemned as barren and destructive.